गएको वर्षमा लिइएको रानीघाट दरवार र काली गन्डकीको तस्वीर ।
पाल्पा जिल्लाको बौघा गुम्हा गाविस २ मा अवस्थित रहेको ऐतिहासिक एंव पर्यटकीय स्थल रानीमहल दरवार प्राकृतिक रुपमा जति सुन्दर छ त्यतिनै यसको सास्कृतीक महत्वपनि रहेको छ ।  द्वन्द्वको बेला यस स्थानको भ्रमणमा केही प्रभाव पारेको भएता पनि शान्ति शम्झौता भए पछि यंहा आउने भक्तजनको संख्यामा बृद्धि भएको छ ।

वालाचतुर्दशशीका अवसरमा काली किनारमा नुहाउनेको भिड ।
रानीमहल दरवारलाई नेपालको ताजमहल भनिने गरिन्छ यहाँ एकादशीमा उपवास बस्ने भक्तहरु यही स्थानमा नुहाउन जाने गर्दछन। यहाँ नुहाउनाले राम्रो हुने र प्रतिफल हुन्छ भन्ने धार्मीक मान्यता रहेको छ । कालिगण्डकीमा उत्तर बाहिनी भएको यही मात्र एक स्थान रहेकोले पनि धार्मीक रुपमा यसलाई अझ बढी महत्व दिईएको छ ।
यहाँ खास गरी पाल्पा-तानसेन बजार बौघागुम्हा खानीगाउँ यम्घा गाविस स्याङ्गजाका आलमदेवि विर्घा चण्डीभायाङ्ग श्रीकृष्ण गण्डकी गाविस र गुल्मीका रुद्रवेनी देखिका भक्तजनहरु नुहाउनको लागि यही आउने गरेको पाईन्छ । विशेष गरी यसस्थानमा एकादशी, औशी, पूर्णीमा, शिवरात्री, वैशाखे शक्रान्ती आदिमा ठुलो मेला लाग्ने गर्दछ ।

नजिकवाट रानीघाट दरवार ।
यहाँ भजन कृतन गाउने तोरन तार्ने शिवजीको पुजा गर्ने गरिन्छ । उक्त मेलामा करिब दुई÷तिन हजार मानिस आउनॆ सटुकाका रामप्रसाद पाण्डेयले बताए । यो दरवारलाई स्थानीय स्याङ्गजाको सटुकामा गठित समाजसेवा असल शासन क्लबले दरवारको रेखदेख र संरक्षण गर्दै आईरहेको छ । यंहा हुने मेलालाई व्यवस्थित रुपमा संचालन गर्नको लागि क्लब स्वयं सेवक र जिल्ला प्रहरी कार्यालय पाल्पाका प्रहरीहरु परिचालन गरिन्छ ।

डा. राराराम सुवेदी

अभिलेख भएको ठाउँ : हाल त्यहाँ अभिलेख प्राप्त भएका छैनन्, कागजपत्र छन् । विवरण : गुल्मी जिल्लाको शोभा गण्डकीगुल्म पर्वत रेसुङ्गा प्रागैतिहासिक कालबाट सभ्यता केन्द्र रही आएको पाइन्छ । गुल्मीको दक्षिणपश्चिम क्षेत्रमा अवस्थित रेसुङ्गाको पश्चिमीकाखमा प्रशिद्ध खानीगाउँ तम्घास छ । ७६८२’ अग्लो रेसुङ्गा घना जंगलले ढाकिएको छ ।

 हिउँदमा हिउँ पर्ने रेसुङ्गा परापूवृबाट राणाकालसम्म चर्चित क्षेत्र हो । तम्घासको काठ आपूर्ति रेसुङ्गाले गर्नुपर्दा त्यहाँ वन अतिक्रमण भइरहेकोले सालको वन नष्ट भएको छ । रेसुङ्गा वरपर १० गाउँ विकास समिति पर्दछन् । प्रतिदिन ५ लाखको वन पैदावार रेसुङ्गाबाट बाहिरिंदै आएको थाहा हुन्छ । मानव-सृष्टिकालदेखि रेसुङ्गामा सभ्यता विकास भएको थियो । महर्षि भृगुले त्यही तपस्या र महायोग गरेका थिए । भृगु, पुलस्त्य, पुलहरू रेसुङ्गामा तपस्या गर्थे ।

त्रेतायुगमा भगवान ऋङ्गऋषिले हिउँदमा रिडी र श्रृङ्गा, वर्षामा रेसुङ्गामा तपस्था गर्दथे । आधुनिककालमा शशिधर मरासिनीको दीर्घ तपोभूमि रेसुङ्गा रहेको र्सवव्यापक छ । अर्घा रजस्थलमा जन्मी -१८०४-१९०६) धेरै शिष्य बनाई पूरण शाह लगायतलाई प्रभाव दिने शशिधर दिशै शर्माका पुत्र लालमणिका पौत्र थिए । वाणोपनिषद् नामक छुट्टै उपनिषदका रचयिता शशिधर प्रशिद्ध सिद्ध मानिन्छन् । शशिधरले तपस्या गरेको ठाउँलाई आजकल "मठ" भनिन्छ । रेसुङ्गामै उनको समाधि भयो । शशिधरका छोरा लक्ष्मीनारायणलाई "रेसुङ्गा महाप्रभु" भनिन्थ्यो । उनको जन्ममिति स्पष्ट थाहा नभए पनि १८३९ मा उनको मृत्यु भएको थियो । उनी आवाल ब्रहृमचारी, गोप्रेमी हुँदा गोशरण्य कर्मयोगमा लिप्त थिए ।

उनी अनेक अद्भूत क्रियाकलापहरू गर्दथे  भनिन्छ । त्यसपछि यदुकानन्द रिजा -१९८३-२०२८) काठमाडौँ कलंकीनिवासी उनी र्स्वर्गद्वाराी प्रभुको दर्शन पछि रेसुङ्गा पुगेका थिए । उनी पूजाकोठे गोकुलानन्दका पुत्र हुँदा राणाहरूको नजर रेसुङ्गामा पर्न थाल्यो । राणाहरू उनका शिष्य बन्दै गए । रेसुङ्गालाई गौविर्ता बनाउने उनै हुन् । ५८’ चौकोश पेटी १०’ वरण्डा, ५०’ चौकोश यज्ञशाला नेपाली शैलीको रेसुङ्गामठ तामाको छाना हालेको र सुनको मोलम्बा भएको गजुर रहेको त्यहाँ २०२१ सालपछि नित्यपूजा स्थगित भएको छ । १८ कोस गोलो रेसुङ्गा पर्यटकको र्स्वर्गसमान आनन्ददायक मानिन्छ ।      

तानशेन पश्चिम नेपालको रमणीय शहर हो,जसलाइ पश्चिमको इलामपनि भनिन्छ । तानसेन पाल्पाको सदरमुकाम भएकोले मात्र होइन शुन्दरताको कारणले पनि विख्यात छ । श्रीनगर, वतासे डांडा, रानी महल, भैरवथान, रीणी, सित्तलपाटी, पाल्पा दरवार र माणी फांटका कारण तानसेन पाल्पा हुनसम्म रमणीय वनेको छ । तानसेनको टुंडीखेलवाट दुइ नजरमा देखिने । श्रीनगर र माणी फांटको संयोग लोभलाग्दो छ । श्रीनगरका सल्ला र माणी फांटमा लहलह झुल्ने धांनको गजव संयोग जुरेको छ तानशेनमा ।

गएको दशैताका धान लहलह झुलेका वेलामा लिइएको माणी फांट र सुसाएका सल्लाको यो तस्वीर पाल्पा मिस गर्नेहरुका लागि । यति वेला दरवार आक्रमणको निशानामा परेपनि श्रीनगर र माणी फांट भने जस्ताको त्यस्तै छन । यतिवेला धान काटियो होला तैपनि संझना स्वरुप यी तस्वीर ।

दारी चम्काएगा त पोहोरै चम्काएगा भन्ने उखान पुरानै भएपनि नेपाली समाजमा दारी कै कमालले लड्की पट्याउनेहरु पनि पाइन्छन । दारी पुरुषको मर्द जनाउने शान भएपनि महिलाहरु दारीका विरोधी हुन्छन । दारीमा रहर गर्ने कति मेरा मित्रहरुले विहेपछि श्रीमतीकै गन-गन साम्य पार्न दारी फालेको महात्म्य सुनाएका थिए । त्यसैले दारी महिलाको पि्रय हुदो रहेनछ भन्ने ज्ञान मलाइ पनि थोर वहुत मिलेको थियो । केही समय अगाडी पश्चिम नेपालको भ्रमण ताका कामको व्यस्तताले दारी फाल्ने फुर्सद मिलेको थिएन । खासमा त दारी फाल्ने सरजामको अभावले पनि दारी चम्काउन पाइएको थिएन ।

 सवभन्दा पहिला त काठमाण्डौमा काम छोडेर गएको मान्छे, स्थानीय काम पुरा गर्न पर्यो त्यतै पटि्ट लागियो । यसो फुर्सदमा दारी पट्टी ध्यान जादा त स्थिति राम्रो रहेनछ । नेपाल टेलीभिजनका अग्रंज मित्र  मनोहरी थापालाइ पनि दारी चम्काउने रहर लागेको रहेछ । क्यामेरा म्यान वैजनाथ घिमिरे जसलाइ म माया गरेर वैदाजु भन्छु उनको पनि रहर उस्तै । मेरो पनि रहर जाग्यो यी वुढाहरु त दारी चम्काउन कस्सिए भनेपछि जल्दो वल्दो युवा भनेको म चुप लाग्ने कुरै रहेन । यसै मेसोमा दारी कंहा फाल्ने भन्ने हाम्रो छलफलमा स्थानीय पत्रकार मित्रहरुले निष्कर्स निकालिदिए । उनीहरुले तस्विरमा देखिएका युवती दारी फल्न निकै खप्पिस छन भन्ने शिफारिस गरे । वढेको दारी त्यसमाथि फाल्ने कोमल नारी । दारी फाल्नेको तछाड मछाडै भयो । तैपनि वुटवल वजारवाट हाम्रो टोली नवलपरासीको भुमही वजारसम्मको दुरी केही टाढा नमानी कुद्यो । हाम्रो टोलीमा ड्राइभर सहित ६ जना थियौ ।

भुमही वजार चोकमा आउदा सांझ पर्न लागेको थियो । जाडोको सिजन केटीहरु त पसल वन्द गरी वरी हिड्न लागेका रहेछन । हाम्ले धेरै किलोमिटर परवाट उनीहरुको पसलमा दारी चम्काउन आएको वताएप्छि केटीहरु खुसी भए । कस्ले पहिला फाल्ने भन्ने हाम्रो तछाड मछाड पछि दुइजनाको संख्यामा रहेका उनीहरुले पहिलो पालोमा मनोहरी थापा र मलाइ रोजे । हामीपनि खुसीसाथ प्रस्तुत भयौ । केटीले सुम्सुम्याए गाला । दारीको स्वरुप कस्तोहोला? ध्यान दिने फुर्सद हामीलाइ भएन । कोमल हातले दारी फालेपछि चिल्ला गाला लिएर खुट्टा भुइमै नराखी हामी राती राती फर्कियौ वुटवल ।

रातीमा हाम्रो दारीको कस्ले कमेन्ट गर्ने । भोलीपल्ट विहान त हाम्रो दारी देखेर सवै गल्लल हास्न पो लागे । भएछ के भने हामी उमेरदार युवतीले दारी फलिदिएकोमा मख्ख पर्यौ मोरीहरुले त दारीमा घोटालै गरेछन । बीच बीचमा फालेर गांउ घरका वारीमा वांझो छाडे जस्तै पो गराएछन । पछि हतार हतार पुरष हजामकोमा गएर दारी सम्याइयो । आधा आधी जे जस्तो भएपनि तरुनी युवतीका हातवाट दारी फालेकोमा कति साथीहरुले त ठुलै युद्ध जितेको ठाने । जसमा मनोहरी दाइ र म पनि थियौ ।

केही वर्ष अगाडी अर्थात विसं २०६१-६२ मा विश्वविद्यालयको विद्यार्थी छदाका अनेक रमाइला संझनाहरु एकपछि अर्को गरेर मनमा खेलिरहेका छन । मित्रहरुका तस्वीर फ्ल्यास प्ले भइरहेका छन । घटनाहरु जोड तोडका साथ मानसपटलमा आएका छन । वमे अष्ट्लीयामा रहेपनि तिम्रै निम्ती होष्टेलको गेटसम्म धांए बिमा भनेको संझना आइरहन्छ । ठाडो गल्लीका रामुदाइको उधारपनि याद आइरहेछ ।

"एकादेशकी परी वनी मनै भरी छायौ नुतन

वसन्तको वहारवनी मनै भरी आयौ नुतन "

लेखेर अंग्रेजी केन्द्रीय  विभागमा विमोचन गराउने कवि उर्फ निर्मलको झनै याद आको छ । यादका श्रृंखलामा गुड्डु, उत्तम, सुजन, छोटे राजन र दिपेन्द्रमात्र होइन वि्रजेश पनि आएको छ । लोते चाय ख्वाउने हरि दाइ, एउटा चिठी लेख्न मनलाछ गांउने भरत र स्टोरी टेलर उर्फ पन्डीत पनि उक्तिकै संझनामा आएका छन । विनोद उर्फ टाइगरको भाइ युएस पुगेपछि उन्ले भुलेपनि मैले संझेको छु ।

विमल दाइ आत्मीय हुन फिलहाल त्यती सम्पर्क भएन । मैले भुल्न नसक्ने त कवि नै हो । कविको कमान्डो ट्रेनिगंका गफ खुवै सुनियो । वमे लजालु थियो फिलहाल त गपको ट्याकीं नै भएको छ । ती सवै साथीहरु अहिले भाग्यको परिक्षा दिइरहेका छन । कोही आर्थीक रुपमा सम्पन्न भएका छन कोही परिवारसंग खुशी जीवन विताएका होलान कोही नंया प्लान वनाउदै होलान , कोही महत्वांकांक्षाले त्यसै त्यसै खुम्चिएर मरिच भएका होलान । कसैले उपल्लो तहको डिग्री हासिल गरे होलान । आखिर जंहा रहेपनि ती सवै मित्रहरुका संझना मसंग स्वर्णीम भएर रहेको छ । कसैले संझेकेा भए धन्यवाद विर्सेको भए कुनै गुनासो छैन । आज विश्वद्यालयमा पढाइ सकेर फर्कदै गरेका यी अमुक विद्यार्थीको तस्वीर देख्दा आफैलाइ भिडमा कतै पाए मैले । त्यो भिडमा ती तमाम मित्रहरु सामेल भएजस्तो लाग्यो । ती मित्रहरुको हुलमा वमे थियो, कवी थिए विनोद र विमल थिए , पन्डीत र भरत थिए , हरिदाइ र गुड्डु थिए , उत्तम र आनन्द थिए । यो मेरो नोष्टाल्जीया तिनै मित्रहरुमा समर्पित ।

छ सयभन्दा बढी लोकगीतमा स्वर दिइसकेकी माण्डवी त्रिपाठी आजकल पाश्र्वगीततर्फ पनि सक्रिय छन् । छोटो समयमा नै ४० वटा चलचित्रमा स्वर दिइसकेकी माण्डवी अहिले आफ्नो सोलो एल्वम ल्याउने तयारी छन् । लमजुङ सुन्दरबजारकी स्थायी बासिन्दा माण्डवीलाई पुरुषको बोली मन पर्छ रे, तर कसैसँग मायाप्रीति भने बसेको छैन । संगीतमा लागेर मात्र बाँच्न गाह्रो हुने भएकाले साझेदारीमै उनले बोर्डिङ स्कूल पनि सञ्चालन गरेकी छन् । त्रिपाठीसँग गरेको छोटो कुराकानी ।

० आजकल के गर्दै हुनुहुन्छ ?

- गायन क्षेत्रमै सक्रिय छु । चलचित्रमा पनि गीत गाईरहेको छु । चाडै नै सोलो एल्वम ल्याउने तयारीमा छु ।

० लोक गीतभन्दा सिनेमालाई प्राथमिकता दिएको हो ?

- त्यस्तो त होइन । दुवैलाई उतिकै महत्व दिन्छु । लोकगीतको कलेक्शन एल्वममा गाएको छु । आजकल सिनेमामा बढी गाएर त्यस्तो देखिएको हो ।

० लोकगीतमा त भाका भाकैमा लव पर्छ रे नि ?

- खै पर्छ होला, मलाई त अनुभव छैन ।

० यो त पत्याउने कुरा भएन ?

- हाँस्दै, साँच्ची परेन

० राम्री हुनुहुन्छ, प्रस्ताव त खुवै आए होलान् नि ?

- प्रस्ताव त थुप्रै आए, तर लभ कसैसँग परेन ।

० भनेपछि अहिले एक्लो ?

- जोडी नखोजेसम्म त एक्लै हो नि ।

० एरेञ्ज विवाह गर्ने कि लव म्यारिज गर्ने ?

- अलि दोधारमा छु । जुन पनि हुन सक्छ ।

० हित्तचित्त मिलको मान्छे छ भने सहमतीमा विहे अघि सेक्स गर्न सकिन्छ ?

- विहे अघि सेक्स ठीक लाग्दैन् । अरुले गर्छन होला, म चाही गर्दिन ।

० पुरुषको कुन कुरा तपाईलाई आर्कषित गर्छ ?

- पुरुषको बोली र विचारबाट आकषिर्त हुन्छु ।

० मिठो बोली भएको मानिस नपाएकै हो त ?

- होइन, त्यस्तो मान्छे त छन्, तर मन पनि मिल्नु पर्‍यो नि ।

० कामुकताविनाको सुन्दरता अर्थपूर्ण हुनसक्छ ?

- दुवै हुनुपर्छ । दुवैको संयोजन भए राम्रो ।

० गीतमा सेक्स अपिल हुन्छ ?

- आफ्नो हेर्ने दृष्टिकोणमा भरपर्छ । कसैलाई अपिल गरे जस्तो लाग्छ, कसैलाई लाग्दैन ।

० पहिलेको तुलनामा लोक दोहोरी विकृतपूर्ण हुँदैछ नि ?

- मैले पनि त्यस्तो सुनेको छु । यसलाई मर्यादित बनाउनेतर्फ सबैले सोच्नु पर्छ ।

० संगितकारलाई नरिझाएसम्म काम पाइन्न् भन्छन् नि ?

- मैले त कसैलाई रिझाउनु परेन, तर कस्तो रिझाउने भन्न खोज्नु भा हो ।

० शारिरिक सम्बन्ध कायम गर्नेदेखि लिएर अन्य प्रलोभन ?

- मैले पनि त्यस्तो त सुनेको हुँ, थाहा भएन ।

० तपाईलाई कसैले शारिरिक सम्बन्धको प्रस्ताव राखे कि ?

- छैन ।

० तपाई सांगीतिक परिवारभन्दा बाहिरको मानिस स्थापित हुन कतिको चाकडी गर्नुपर्यो ?

- खासै गर्नु परेन् । मिहिनेत अनुसारको प्रतिफल पाएको छु ।

० यस क्षेत्रमा लागेर जीवन धान्न सकिन्छ ?

- बाँच्न पुगेको छ । पूर्ण सुविधायुक्त जीवन निर्वाह गर्न त गाह्रो छ । त्यसैले गायनसँगसँगै साझेदारीमा बोर्डिङ स्कूल पनि सञ्चालन गरेको छु ।

० झुठो कतिको बोल्नुहुन्छ ?

- अरुलाई फाइदा हुन्छ, भने झुठ बोल्छु ।

० भगवानप्रति आस्था छ ?

- भगवानप्रति समर्पित छु ।

० लोकगित मन पर्छ कि आधुनिक गीत ?

- आधुनिक ।

० गाउन कुन सजिलो हुन्छ ?

- छुट्याउन मिल्दैन । दुवै उस्तै हुन् ।

० पाईन्ट कि कुर्ता सुरुवाल ?

- पाईन्ट

० रक्सी पिउनु भा को छ ?

- चाखेको छु । मात्ने गरेर भने पिएको छैन ।

नेपालीमा उखान छ चैत लागेपछि आइमाइपनि पोइला हिडछन अरे । शीशीरको उराठीमा आइमाइहरु पोइला हिड्नु स्वभाविकै पनि हो । चराको रुग्रुग्ती आवाज उराठीलो मौषमा खडेरी र जता हेरेपनि सुख्खा र पात खसेका रुखहरु शीशीरका शंकेत हुन । ऋतुहरुमा शीशीर अली उराठीलो मानिन्छ । काठमाण्डु शरदको अन्त्यमा आइपुग्दा अली चिसो वन्दै गएको छ । ज्याकेट लगाउनेहरु र शरीरमा स्विटर उन्नेहरु प्रसस्तै वढेका छन । म जस्तो विहानको मेलो भएको मानिसलाइ त चिसोले अझ वढि हमला गरेको छ ।

दिउसो पहार तापेर रमाउनेहरुमा यतिवेला केटाकेटी र वुढावुढी छन । अव त्यो हुलमा अधवैशेहरुपनि थपिने छन । काठमाण्डु अली वढि हाइटमा रहेकोलेपनि होला चिसोमा नामै कहलाएको छ । अव तिहार सकिएपछि स्कुल कलेजहरु शुरु हुदैछन । दशै तिहार विदामा वाहिरिएकाहरु पनि अव भित्रिदै छन । काठमाण्डौ थप व्यस्त वन्ने छ । अव वेलुका हल्का सिरेटोमा निस्कनु र कफीसंगै धुंवा उडाउनुमा वेग्लै मजा आउने छ । यद्यपि मन मिल्ने साथीहरुको खडेरी पर्दै गएकाले होला खासै पहिला जस्तो रमाइलो लाग्दैन कोही नेपालको भविष्य छैन भन्दै भाग्य अजमाउन अष्ट्रलीया त कोही अमेरिका नंया दुनिया हो भन्दै उतै लागेको छन ।

यही वसौ यही केही गरौ । यही जन्मियो यही दुख गरौ मिल्यो भने खुशी पनि यतै वाडौला भन्ने राष्ट्रवादी नारा लिएका हामी सिमित संख्यामा मात्रै यता छौ । वुद्धिमान नेता नभएको समाजले दुख पाउछ भन्ने भनाइ यंहा सार्थक भएको छ । जसरीपनि सक्ता कव्जा गर्नु पर्छ भन्ने माओवादी र पुरानै ढर्रामा रहेका दलका नेताहरुको अकर्मन्यताको सिकार मुलुक भएको छ । सुनौलो भविष्य नेपालमै अजमाउन वसेका हामी युवाहरु विशेष गरी त्यसको शिकार भएका छौ । खैर निरास भएर हुनेवाला केही छैन । यतिवेला गांउमा धान भित्र्याएको, पराल थन्क्याएको र परालका टौवामा लुकामारी खेली रहेको वा वांझा गरामा डन्डालौरा खेलेको वा गोरु चराइरहेको विगत मिस गरीरहेको मैले थप त्यसमा धेरै असल साथीहरुपनि मिस गरीरहेको छु । यो मेरो नोष्टाल्जिया तिनै प्रिय र परम मित्रहरुमा ।

I have no country to fight for;
my country is the earth,
and I am a citizen of the world. ~Eugene V. Debs

नतिनी जन्मेको खुशीयाली बडो उत्साहमय थियो। हजुर बाउपनि के कम तुरुन्तै हल्दिरामको सोना पाप्रीले मुख मिठाइ हाले। हुन त उनको सुगर रोग पुरानै हो। तर आज चाँही बाल मतलब थिएन। पहिलो नातिनी लक्ष्मी नै हो भन्ठाने। दिउसो तिर त छोरोको साथीले कता कता बाट फेस बुकबाट फोटो डाउनलोड गरेर प्रिन्ट नै गरेर ल्याइ दिएछन्। भर्खर मात्रा के जन्मेको भनेर अम्रिकाबाट फोन आएको थियो। फोटो पनि ट्याक्कै हेर्न पाइयो भनेर दङ्गदास परे दुबै हजुरबुवा र हजुर मुमा।

नेपालमा किन हो कुन्नी नाती नातिनाप्रती हजुर आमा बुवाको बिशेष लगाब हुन्छ। मगन्नै पैसा भएर पनि काम बाहेकले पोखरा पनि घुम्न नगएका बुढा बुढीलाई नातिनिको मायाले चुम्बक जस्तै तान्यो। एक झलक हेरौ, खेलौ, माया गरौ भन्ने झल्को आइ रह्यो।
लौ मरी लानु के छ त अम्रिका पनि घुमौ , छोरा बुहारी नातिनीलाई पनि भेटौ भनेर भिसाको लागि अप्लाइ गरे। भिसा preparation को लागि सबै कागजात तयार भयो आफ्नो चल अचल सम्पत्ति सबैको हिसाब किताब देखाइयो। काठमाडौंको मात्रै मेन चोकमा दुई वटा घर । दुई वटाको करीब दुई करोड पर्ने । सुन १५ तोला जती, त्यस बाहेक जग्गा जमिन। ठुलै ढड्डानै तयार भयो।
उही black and white नातिनीको dot matrix printer मा प्रिन्ट गरेको अनुहार पनि राम्ररी नदेखिने फोटो देखेरै मक्ख परेका बुढा बुढीलाई कती बेला अमेरिका जाउ जस्तो भएको थियो। यि सारा सपना त जब चकना चुर भयो तब बुढा बुढीले भिसा पाएनन्। निर्दयी मुटु भएकाहरुले भिसा दिनु पर्ने कारण नै देखेनन रे। अ रे बाबा सितैमा जान्छु त भनेको छैन नि, टिकेट काटेर गजब सँग पैसा खर्च गरेर देश घुम्न जान्छु भन्दा नि नपाईने?? आफ्नो छोरा बुहारी नातिनीलाई भेट्न जान्छु भन्दा नि नपाउने? के ७० बर्षकटेका बुढा बुढीले कहाँ कमाउन बस्लान भन्ने डर पो भएछ कि? सार्है अमिलो मुख लाएर हजुर बुवाले भने भगवानले यो संसार मानब जातीको लागि बनाइ दिएको आज तेरो मेरो गर्दा आफु पैसा तिरेर जान्छु भन्दा नि यो ईश्वरको रचना कस्तो रहेछ भनेर हेर्न नपाईने? उनी सँग धन नभएको पनि होइन उनी सँग मज्जाले एक महिना सम्म होटेलमा बसेर मज्जाले घुमेर आउने गरी जिन्दगी भर कमाएका थिए।
उनको गल्ती यही थियो कि उनी नेपालमा जन्मिए। त्यस्को सट्टा लण्डनमा जन्मेको भए क्रेडिट कार्डमा केही हजार डलर देखाएर अमेरिका जान पाउथे। नेपालमा जन्मिनाले मिलियन डलर देखाउदा नि पत्याएनन्। यो अमेरिकाले नि विद्यार्थी , अरु कामको लागि जाने लाई रोक टोक गरेनी कमसेकम बुढाबुढीलाई त छोरा छोरी भेट्न जान दिनु नि।
हाम्रो देशमा आउन त त्यस्तो झन्झट छैन कसैलाई। तिमी सँग घर होस् या नहोस् तिमी सँग जती नै रिन होस्। घुम्ने मात्रै पैसा देखाए पनि तिमीहरु लाई स्वागत छ त । अझै ए!! आउन हो!! नेपाल आउ भनेर निमन्त्रणा दिएकै छौ। तिम्रो देश आधुनिक रुपमा बिकास भएको होला तर हाम्रो देश त एउटा स्वर्गकै टुक्रा हो। तिमी लाई जती आफ्नो देश को माया लाग्छ तेती नै हामी लाई पनि लाग्छ।
तिमी बिदेशी नेपाल आउने भन्नासाथ नेपालीहरु एअरपोर्ट देखीनै फुल माला अबिरले स्वागत गर्छन् तर तिम्रो देशमा फूल माला त के नेपालमा रहित अमेरिकन embassy देखी नै निरास पार्छौ।
तिमी नेपाल आउदा खर्च गर्छौ होला। नेपालीहरु पनि त कम छैनन नी अमेरिका गएको बेला ठाटले खर्च गर्छन् नेपालमा कोदोकै रोटी खाएको भए नि newyork र California मा बिस डलरको पिज्जा खान्छन्। अन्तिममा बुढा हजुर बुवा भन्छन ओबामा तिमी आफ्नो बुढी , छोरीहरु र कुकुरसँग हासी खुशी बस । हामी चाँही नातिनी को फोटो हेरेरै चित्त बुझौला।    By:अर्चना

सामुदायिक विकास तथा स्वास्थ्य प्रतिष्ठानको आयोजनामा स्याङ्जाको विर्घा गाउँ विकास समितिको वडा नं 6 स्थित करन्डाँडामा निशुल्क स्वास्थ्य शिविर तथा बृद्ध बृद्धा सम्मान कार्यक्रम सम्पन्न भएको  छ ।
बृद्धबृद्धा देशका निधि हुन् सम्मान गरौँ अपाङ्गता पाप कर्मको फल होईन मानवीय व्यवहार गरौँ बृद्धबृद्धा र अपाङ्गको ईच्छापनि हाम्रोजस्तै हो यसलाई परिपूर्ति गरौँ भन्ने मूल नाराका साथ गरिएको सम्मान कार्यक्रममा ८५ वर्षभन्दा माथिका ४१ जना बृद्धबृद्धालाई निशुल्क स्वास्थ्य परिक्षण गरिएको हो । कार्यक्रममा विर्घा गाउँविकास समिति भित्रका २०८ जना अपाङ्ग व्यक्तिहरुलाई निशुल्क स्वास्थ्य सेवा समेत प्रदान गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि तथा स्याङ्जाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नन्दिकेशर त्रिपाठीले बृद्धबृद्धाको सम्मानको लागि यो कार्यक्रम प्रेरणाको स्रोत भएकोले जिल्लाका सबै गाउँ विकास समितिमा यस्तो कार्यक्रम लागु गर्नुपर्ने आवस्यक रहेको खाँचो औल्याउनुभयो ।

कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेस जिल्ला सभापति खगेन्द्रराज रेग्मी भूपू गृहसचिव अनन्तराज पाण्डे प्रहरी नायब उपरिक्षक उत्तमराज सुवेदी महिला विकास अधिकृत शोभा साह लगायतका वक्ताहरुले बृद्धबृद्धा र अपाङ्गहरुलाई राज्यले छुट्टै व्यवस्था ल्याउनुपर्ने कुरामा जोड दिनुभएको थियो ।

सामुदायिक विकास तथा स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका अध्यक्ष यामप्रसाद पाण्डेको सभापतित्वमा सम्पन्न कार्यक्रमको साचालन कालिगण्डकी क्याम्पसका प्रमुख पशुपति पाण्डेले गर्नुभएको थियो । यस संस्थाले गत वर्षपनि स्याङ्जाको मालुङ्गा गाविसमा पनि निशुल्क स्वास्थ्य सेवा प्रदान गरेको अध्यक्ष पाण्डेले जानकारी दिनु भयो ।

पर्वत र बाग्लुङ तथा आसपासका जिल्लामा भाइरल फिवरको प्रकोप बढिरहेका बेला स्याङ्जाको पश्चिम भेग तथा आसपासका जिल्लामा पनि यसको प्रकोप देखिएको छ ।
 
स्याङ्जाको क्षेत्र नं ३ मा रहेको मालुङ्गा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रका अनुसार हाल मालुङ्गा, जगत्रदेवी, पेलाकोट तथा पाल्पाको यम्घा दर्लमडाँडा तथा गुल्मी जिल्ला लगायतका गाविसहरुमा हाल भाइरल फिवरको प्रकोप देखिएको मालुङ्गा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रका प्रमुख डा।टीकाराम भण्डारीले जानकारी दिनुभयो ।
स्वास्थ्य केन्द्रका अनुसार स्वास्थ्य केन्द्रमा करिब १ सय जना दैनिक आउने बिरामीमध्ये ६० देखि ६५ जनामा भाइरल फिबरका विरामी रहेको स्वास्थ्य केन्द्रका अहेव लिला भण्डारीले बताउनुभयो । अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीहरुलाई औषधीको अभाबले पर्याप्त मात्रामा औषधी बितरण गर्न नसकिएको समेत प्रमुख डा भण्डारीले बताउनुभयो ।
भाइरल फिबर रोग लाग्दा चर्को ज्वरो आउनेटाउको दुख्नेबान्ता आउने, शरीर काँप्ने लगायतका लक्ष्यणहरु देखा पर्ने स्वास्थ्य केन्द्रले जनाएको छ । यो रोग सरुवा रोग भएकोले सबैलाई उमालेर पानी पिउन समेत स्वास्थ्य केन्द्रले आग्रह गरेको छ ।