पर्वत र बाग्लुङ तथा आसपासका जिल्लामा भाइरल फिवरको प्रकोप बढिरहेका बेला स्याङ्जाको पश्चिम भेग तथा आसपासका जिल्लामा पनि यसको प्रकोप देखिएको छ ।
 
स्याङ्जाको क्षेत्र नं ३ मा रहेको मालुङ्गा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रका अनुसार हाल मालुङ्गा, जगत्रदेवी, पेलाकोट तथा पाल्पाको यम्घा दर्लमडाँडा तथा गुल्मी जिल्ला लगायतका गाविसहरुमा हाल भाइरल फिवरको प्रकोप देखिएको मालुङ्गा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रका प्रमुख डा।टीकाराम भण्डारीले जानकारी दिनुभयो ।
स्वास्थ्य केन्द्रका अनुसार स्वास्थ्य केन्द्रमा करिब १ सय जना दैनिक आउने बिरामीमध्ये ६० देखि ६५ जनामा भाइरल फिबरका विरामी रहेको स्वास्थ्य केन्द्रका अहेव लिला भण्डारीले बताउनुभयो । अस्पतालमा उपचारका लागि आउने बिरामीहरुलाई औषधीको अभाबले पर्याप्त मात्रामा औषधी बितरण गर्न नसकिएको समेत प्रमुख डा भण्डारीले बताउनुभयो ।
भाइरल फिबर रोग लाग्दा चर्को ज्वरो आउनेटाउको दुख्नेबान्ता आउने, शरीर काँप्ने लगायतका लक्ष्यणहरु देखा पर्ने स्वास्थ्य केन्द्रले जनाएको छ । यो रोग सरुवा रोग भएकोले सबैलाई उमालेर पानी पिउन समेत स्वास्थ्य केन्द्रले आग्रह गरेको छ ।

नेपालको सवै भन्दा ठूलो जलविद्युत परियोजनाको कालिगण्डकी "ए’ विभाग निर्माणका समयमा अति प्रभावित क्षेत्र स्याङ्जाको चण्डीभाज्याङ् गाउँ विकास समितिमा अहिले सम्म विजुली बल्न सकेको छैन् । कालिगण्डकी "ए’ जलविद्युत विभागवाट करिव दश किलोमिटरको दुरीमा रहेको उक्त गाउँ विकास समितिका सर्वसाधरण जनता बत्ति मुनिको अध्यारोमा भएर बस्न बाध्य भएका छन् ।
कसैले चासो नदेखाउदा अयन्त्र वोलेको विजुली टुलु टुलु हेरेर वस्न वाध्य भएको गुनासो गर्नु हुन्छ स्थानिय समाजसेवी लक्ष्मण प्रसाद पाण्डे उहाँले सवै राजनैतिक दलदेखि जिल्ला विकास समिति लगाएतका ठाँउमा पुगेर विद्युत सेवाको माग गर्दा समेत कसैले चासो नदेखाएको बताउनुभयो ।

कारिकोट चण्डी भाज्याङ् गाउँ विकास समितिका सात सय घरपरिवारका करिव ५ हजार जनसंख्या अध्यारोमा वस्न वाध्य भएका हुन् । एक्काईसौ सताव्दीमा पनि घर आगन मै रहेको विजुली हेरेर वस्न वाध्य छौ भन्छन स्थानिय पिउघा निम्न माध्याकि विद्यालयका कक्षा ८ मा अध्यनरत थानेस्वर कोईराला । कोईराला भन्छन् सम्वन्धीत पक्षले वेलैमा ध्यान दिएमा विभिन्न क्षेत्रवाट अगाडि वढ्न सकिने छ ।

स्याङ्जाको मालुङ्गा गाउँ विकास समिति वडा नं ८ मा रहेको सार्वजनिक उच्च माध्यामिक विद्यालयले विद्यालय हाताभित्र रहेको घाँस र फलफूल वितरणबाट शिक्षकलाई तलब दिदैँ आएको छ । घाँस तथा फलफूल विक्रिबाट वर्षेनी ५०/६० हजार आम्दानी हुने र त्यसबाट निजी स्रोतका २ शिक्षक र २ परिचरलाई तलब दिदै आएको विद्यालयका प्राचार्य चुरामणि पाण्डेले जानकारी दिनुभयो ।

पाल्पाको यम्घा गाउँ विकास समिति स्याङ्जाका श्रीकृष्ण गण्डकीलगायतका गा.वि.स.बाट विद्यार्थीहरु पढ्न आउने त्यस विद्यालयलाई यस वर्षबाट प्रस्तावित बहुमुखी क्याम्पस बनाईएको र त्यही आम्दानी बाट शिक्षकहरुलाई तलब दिईएको समेत उहाँले बताउनुभयो । वि.सं.२०३६ सालमा मा.वि २०६० मा उच्च मा.वि साचालन गरेको त्यस विद्यालयले यसवर्षदेखि बहुमुखी क्याम्पस साचालनमा ल्याएको छ ।

कालीगण्डकी बेँसीलाई पर्यटकीय जलमार्ग बनाउने उद्देश्यका साथ मनाउन लागिएको दास्रो कालीगण्डकी रिभर र्‍याफ्टिङ फेस्टिबल तथा राष्ट्रिय नदी महोत्सव २०६६ यही कात्तिक १२ देखि १५ गतेसम्म स्याङ्जामा सञ्चालन हुनेभएको छ । नेपालकै बहुचर्चित कालीगण्डकी नदीको किनारामा रहेको स्याङ्जाका कुवाकोट, रत्नपुर, चापाकोट पक्वादी, साखरलगायतका गाउँ विकास समितिलाई पर्यटकीय स्थलका रूपमा घोषणा गराउने अभिप्रायले गत वर्षदेखि कालीगण्डकी रिभर र्‍याफ्टिङ तथा राष्ट्रिय नदी महोत्सव आयोजना गर्न लागिएको हो ।

सो महोत्सवका लागि स्याङ्जा र पाल्पा जिल्लाको सिमानास्थित राम्दीघाटदेखि रत्नपुर गाविसको ज्याग्दीघाटसम्मको २८ किलोमिटर जलयात्रा तय गरिएको आयोजक समितिका कोषाध्यक्ष विष्णु थापाले जानकारी दिनुभएको छ । तीन दिनसम्म चल्ने नदी महोत्सवका लागि आवश्यक तयारीका काम अन्तिम चरणमा पुर्‍याइएको आयोजकले बताएका छन् ।

स्याङ्जा जिल्लाका दशवटा गाउ विकास समितिहरु हाल आएर गाविस सचिव विहिन भएका छन् । सचिबहरु गाविसमा नहुँदा गाविसका योजना तथा सर्वसाधारण जनताका सिफारिस, वृद्ध भत्ता देखिका सम्पूर्ण काम कार्वाहीहरु पूर्णतः प्रभावित भएका छन् ।
स्याङ्जाका दुई ओटा नगरपालिका सहित कूल साठी ओटा गाऊँ विकास समितिहरुमध्ये दशओटा गाविसहरु हाल आएर सचिवविहिन भएको जिल्ला विकास समिति स्याङ्जाले जनाएको छ । जिल्ला विकास समिति स्याङ्जाका नायव सुब्बा यामप्रसाद रेग्मीका अनुसार श्रीकृष्णगण्डकी, कुवाकोट, एलादी, छाङ्छाङ्दी, दारसिङ दहथुम, बानेथोक देउराली, तुल्सीभाज्याङ, किचनास, रापाकोट र साँखर गाविस हाल सचिव विहिन बन्न पुगेका छन् ।
रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारको स्वच्छिक अवकासको नीतिका कारण स्याङ्जाका गाविसहरु सचिव विहिन बन्न पुगेका हुन् । उहाँ भन्नुहुन्छ – सरकारले कर्मचारीलाई स्वच्छिक अवकासको नीति लिएर अवकास लिन लगायो तर गाविसमा पदपुर्ति गर्न सकेन जसले गर्दा गाविसमा बसोवास गर्ने सर्वसाधारणले त्यसको मार खेप्न बाध्य भएका छन् । उहाँ थप्नुहुन्छ ( सरकारले सचिवको बैकल्पिक व्यवस्था गरेर मात्र स्वच्छिक अवकासको नीति लिनुपर्थ्यो ।

एउटा गाविसको कामहरु पनि सम्हाल्न हम्मेहम्मे भएको अवस्थामा जिल्ला विकास समितिले दुईरदुई ओटा गाविसको काम गर्न सचिवलाई लगाउँदा सर्वसाधारणलाई सेवा दिन समेत सचिवहरुलाई कठिनाई भएको गाविस सचिव हकहित संरक्षण माचका अध्यक्ष बाबुराम बस्यालले बताउनुभयो ।
बस्याल भन्नुहुन्छ - गाविसमा स्थानिय पदाधिकारीहरु नहुँदा गाविसको सम्पूर्ण बजेट बाँडफाँडयोजना तर्जुमा देखिका कामहरु एकातिर एउटै सचिवले गर्नुपरेको छ भने त्यैमाथि दुई तीनओटा गाविस हेर्नुपर्दा सचिवलाई निक्कै कठिनाई परेको छ । त्यसको असर सचिव तथा सर्वसाधारणलाई पर्न गएको छ ।
तर जिल्ला विकास समितिले भने खाली भएका गाविसहरुमा अर्को गाविसको सचिवलाई भेग मिलाएर काम गर्न जिम्मेवारी दिइएको दावी गरेको छ । उता निवुआखर्क गाविसका सचिव हिरामणि पाण्डेले भने निबुआखर्क र साँखर गाविसको जिम्मेवारी दिइएको छ । जिल्ला विकास समितिले भेग मिलाएर सचिवलाई काम गर्ने जिम्मा दिएको बताएपनि निबुआखर्क र साँखर गाविस झण्डै ५० किलोमिटरको दुरीमा पर्दछन् । पाण्डे भन्नुहुन्छ - दुई ओटा गाविस हेर्न निक्कै कठिनाई भएको छ एउटा गाविसमा जाँदा अर्कोमा पुग्न सकिदैन त्यसले गर्दा दुई ओटा गाविसको काम गर्न अफ्ठ्यारो भएको छ ।

शाह राजाहरुकी कुल देवी आलमदेवी स्यागंजाको पश्चिम क्षेत्रको एक मानक तिर्थस्थल पनि हो । पहाडी पदयात्रा गर्दै पुग्न सकिने आलम देवीको दर्शनवाट पुन्य प्राप्त हुने त छदै छ मनोरन्जनपनि प्रशस्त पाउन सकिन्छ । आलमदेवी गाविस ७ लसर्घाडांडामा अवस्थीत आलमदेवी यस क्षेत्रकी प्रख्यात देवि हुन । विसं १४९५ मा स्थापना गरिएको विस्वास गरिने आलमदेवी हालसम्म पनि पिठ शैलीको मन्दिरमा अवस्थित छन । यिनै आलमदेवीका थप तस्विरहरु ।

आलमदेवीको मुख्य पुजा स्थल । आलमदेवी यही अलप भएको विश्वास गरिन्छ । यहा एउटा प्वाल छ जंहा कान राखेर सुन्दा काली गन्डकी कराएको आवाज सुनिन्छ ।

आलमदेवीको मुख्य मन्दिर । मन्दिर भित्र परापुर्वकालदेखि भिमसेन पातीको रुख हरीयाली अवस्थामा रहेको छ । यो मिन्दर राजा विरेन्द्रको पहलमा विसं २०३२ सालमा निर्माण भएको हो ।

मन्दिरवाट पछाडीपट्टी देखिने १२ घर पुजारी मास्की रानाहरुका घर । पृष्ठभूमिमा गुल्मीको लुम्पेक पनि देखिन्छ ।

लौ ढल्योः दशैको नवमीको दिन मार हानेको रागो ढल्नै लाग्दा ।

कुहिरो भित्र स्कुल छ : कुहिरोमा विर्घा गाविस । कुहिरोको बिचमा अर्चलेको जनतामावी भने ठम्याउन सन्छि ।

अर्चले माथीको गहलामको मोड । विहिवार विहान यसै ठांउमा जिप दुर्घटना भएको थियो । फाइल फोटो : विर्घा व्लग ।

पश्चिम स्याङ्जाको चण्डिभाज्याङबाट गल्याङतर्फ आउँदै गरेको ग१ज २९८३ नम्बरको जीप आज विहान स्याङ्जाको विर्घा गाविस-२ गहलाम भन्ने ठाँउमा दुर्घट्नाग्रस्त हुँदा ५ को अवस्था गम्भीर रहेको छ ।

प्रहरी चौकी विर्घाका अनुसार गम्भीर घाइतेहरुमा पर्वत लेखफाँट गाविसका ४० वर्षिय जनार्दन तिवारीआलमदेवी ६ स्याङ्जाका ५ वर्षिय सोनाम विकचण्डीभाज्याङ २ का ५६ वर्षिय टेकबहादुर रेश्मीमगरआलमदेवी ६ का वर्ष २०का माया रानासोही ठाँउकै वर्ष ३१ का खेमबहादुर विक र चण्डिभाज्याङ ६ कै ७१ व्र्षिय वृद्धा विमला राना रहेका छन् ।

घाइतेहरुलाई थप उपचारका लागि मिसन अस्पताल पाल्पा लगिएको प्रहरीले बताएको छ । जीपका चालकलाई विर्घा प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ । जीप सडकबाट करिब २० मिटर तल खसेको छ । कच्ची बाटोमा ओभरलोडका कारण जीप दुर्घट्नाग्रस्त भएको प्रहरीको दाबी रहेको छ ।

स्याङ्जाको  मालुङ्गा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा बिरामीको चाप बढ्दै गएपछि औषधीको समेत अभाव हुन थालेको छ । दशैँ सकिए लगतै स्वास्थ्य केन्द्रमा टाइफाईड भाइरल फिभर र छालासम्बन्धी रोगका बिरामीको संख्या ह्वात्तै बृद्धि भएपछि औषधीसमेत अभाव हुन थालेको अस्पत्ताल स्रोतले जनाएको छ ।
 
स्याङ्जा पाल्पा पर्वत र गुल्मी जिल्लाबाट विरामीआउने उक्त स्वास्थ्य केन्द्रमा विरामी संख्या बृद्धि भएपछि पैेदल यात्रागरी आउने समेत स्वास्थ्य सेवाको लागि घण्टौ कुर्नुपरेको बिरामीहरुको गुनासो रहेको छ । १२ जना कर्मचारीको दरबन्दी रहेको उक्त केन्द्रमा ८ जना कर्मचारी मात्र कार्यालयमा उपस्थित हुने हुँदा विरामीहरुले घण्टौ कुर्नुपरेको सहकर्मी टिकाराम अधिकारीले जनाएका छन् ।
स्वास्थ्य केन्द्रका मेडिकल अधिकृतलाई जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय स्याङ्जामा खटाइएको अहेव असाधारण विदामा रहेको र स्टाफ नस्र र कार्यालय सहायकको पदपूर्ति नभएपछि स्वास्थ्य सेवा प्रभावित भएको हो ।
कर्मचारीलाई काजमा पठाउने पदपुर्ति समयमा नगर्ने र स्वास्थ्य केन्द्रहरुमा पर्याप्त मात्रामा औषधी उपलब्ध नगराउने सरकारी फितलो नीतिको कारण आफुहरु समेत मर्कामा परेको स्वास्थ्य केन्द्रका सिनीयर अहेव तुलसीराम भण्डारीको भनाईरहेको छ ।
उहाँले सरकारले उपलब्ध गराउदै आएको प्राथमिक उपचारका ३५ थरी औषधी समेत पर्याप्त मात्रामा उपलव्ध नभएको वताउनु भयो ।

तिहारको समाप्तिसंगै यस वर्षका ठुला चाडहरु सकिएका छन । अवका माघेसंक्रान्ति र हरिशयनी एकादशीले ठुला चाडको प्रतिनिधित्व गर्दैनन । तिहार अपेक्षाकृत राम्रै र रमाइलै रह्यो । देशमा शान्ति छाएको समयमा चाडवाडहरु रमाइलै रहन्छन । यद्यपि माओवदी हठ र दलहरुको अकर्मन्यताले छाइसकेका खुशीहरु धुमिल हुदै गइरहेका छन । मुलुक शान्तिमा उन्मत्त हास्छ । नेपाली मन न पर्यो खुशी हुनलाइ केको आइतवार । सिम्प्लसिटिकालागि त नेपालै जाति यार पल पल मिस गरीरहेको छु । हिजो टीका सकेर तास खेल्नै लाग्दा अष्टे्लीयामा रहेका मित्र अश्विनले फोन गरेर भने ।

तिहार मेरा लागि रमाइलो चाड हो । दशैमा खानापानका कारणले कहिले कांही म दिक्दार पनि हुने गरेको छु । आफु परियो पुर्ण शाकाहारी दशैमा जताततै वली र मासु । खानेवेलामा दुध र भात मात्रै खाएरपनि सुतेको अनुभव छ मसंग । तिहारमा त रोटी, सेल, मिठाइ, फलफुल र मशलाका कारण हामीजस्ता शाकाहारीलाइपनि रमाइलै हुन्छ । हिजोमात्रै नेपाली महावाणिज्य दुतावास अलिपुर कलकत्तामा रहेकी मेरी दिदी नेपाल फर्कनु भयो । दिदी फरएपछि तिहारको टीका रमाइलो हुनु स्वभाविकै हो । विहान दिदीको घर ववरमहलमा गएर टीका लगायौ , तास खेल्यौ ।

दशैमा दशहजार जितेर फुर्केको म तिहारमा तीसहजार जित्ने टार्गेट वनाएको थिंए तर त्यो मात्र पांच हजारमा सिमित भयो । एक महिना अघिदेखि तिहारको वाहनामा तासका खाल जमाएका हामी तिहारको मेसोमा फुल नाइटपनि चलायौ । खैर तिहार रमाइलो भयो यसैमा शन्तोष छ ।  भाइ विजय, दाइ मिस गरीरहेको छु भन्दै थियो । मैले पो कंहा नगरेको  हो र । आफ्नै घरआंगनमा जस्तो रमाइलो अन्त कंहा हुदो रहेछ र । यो काठमाण्डु मलाइ हर कुरामा कृतिम लाग्छ । तर के गर्नु कामकाजी भएपछि छोड्न नमिल्ने रहेछ । खैर तिहार रमाइलो रहेको सुचना दिन पाउदा म तपाइहरुसंगै वसेजस्तो अनुभव लिइरहेको छु । विजुली पत्र भेज्दै गर्नु होला ।

शुभ दिपावलीका अवसरमा विर्घा वव्लगका समस्त पाठक शुभेच्छुक र सहयोगीहरुमा हार्दीक मंगलमय शुभकामना ।