मेरा मनका साथी भरत र अश्विन गएको हप्ता अष्टेलिया उडे । मेरा मित्रहरु अष्टेलीया गए । जानु अघि मन भारी वनाएर एयरपोर्टमा विदाइकालागि परिवारका साथमा  साथीहरु म पन्डीत र हरिदाइ उपस्थित थियौ । मेरा निकटका यी मित्रहरु भाग्य अजमाउन अष्टेलीया गएको दुइवर्ष पुरा भएर यो तेश्रो वर्षमा प्रवेस गरेको छ । उनीहरु खुसीछन र देशलाइ वेला वेलामा मिस गरेको वताउछन । भाग्यप्रति आशावादी छन । मेरा यी मित्रहरु केही वर्ष अष्टेलीया वसेपछि पनि त्यहाको माखेसाग्लो तोडेर मातृभूमी फर्कीनेछन भन्ने कुरामा म आसावादी छु जति भरत छन ।

खासमा कीर्तीपुर पढ्दा झांगीएको हाम्रो मित्रता पछिल्ला दिनमा फल्यो फुल्यो । क व्लकमा वमेले ज्रि्रसको हाफ पाइन्ट लगायर सुर्य जलाउदै दाल झानेको हिजो झै लाग्छ । मित्र भरतले सिर्जना विरहीको एउटा चिठ्ठी लेख्न मन लाछ गांउदा कतैकी अव्यक्त मायालाइ संवोधन गरेको पनि हिजो झै लाग्छ । के गरने हामी जीवनको रितलाइ वुझेर आ आफ्ना राग गाउन कोही अष्टेलीया त कोही नेपालमा छौ । कीर्तिपुरको संगत रमाइलो थियो । साथीहरु आति्मय थिए । कोही उपयोगितावादमा विश्वास गर्नेहरु सानो जागिर र कुनै षोडसीसंगको दाम्पत्यमा लटपटिएका छन । जसलाइ आफु र आफ्ना वाहेकसंगको सरोकार छैन । यी वैगुनीका बीचमा अउिदा निरासहुने म कहिले कांही नोष्टाल्जीक हुन्छु ।

 यद्यपि मेरो नजरले सदावाहार हरि गैरे, रोमान्टीक पन्डीत, भावनाकासाथी भरत, मस्त उत्तम पौड्याल र मेरो प्यारो वमे उर्फ अश्विनलाइ संझन्छू । आंखा रसाउछन । मलाइ थाहा छ । सुर्यको स्वाद नपाएपनि वमेले हर कसमा मलाइ संझन्छ । नंया गीत वज्ने वित्तीकै भरतले मैलाइ मिस गर्दा हुन । यता प्रिय मित्र हरि गैरे र मैले पनि कम्ती भुलेका छैनो तिमीहरुलाइ । भविष्यको शुभकाना सहित तिनै मित्रहरुलाइ । 

 सरोज लामिछाने १३ वर्षका पुगे र उनी स्थानीय मिथुकरम गाविस नवलपरासीमा वस्छन । उनी यसैवर्ष स्थानिय धर्मात्मा मावीवाट कक्षा ८ मा सर्वप्रथम भइ कक्षा ९ मा पुगेका छन । घरका जेठो सन्तान सरोजका एक भाइ र दुइ वहिनी छन । उनी स्थानीय शिक्षक शाल्रि्राम लामिछाने र आरती लामिछानेका जेठा छोरा हुन ।

उनलाइ मैले पहिलोपल्ट नवलपरासीको दलदले वजारमा भेटेको हुं । त्यतिवेलै देखि उनीप्रति मेरो आकर्षण वढेको थियो र यो क्रम मित्रतामा परिणत भयो । उनले यसपटकको हाम्रो यात्राभरी ठूलो गुन लगाएका छन । भविष्यमा इन्जिनियर वन्ने सपना देखेका सरोज पढाइमा जति लगनशिल लागे व्यवहारमा उक्तिकै सरल पनि । हाम्रो यात्रालाइ उनले अविष्मरणीय वनाइदिएका छन । उनले मचेडीमा मात्र होइन तंनहुको पुट्टारसम्म सामीलाइ गाइड गरे । यी हरफहरु प्रविधिको असुविधाले गर्दा उनले पढ्न त सक्दैनन तर पनि तिनै साना मित्र सरोजको संझनामा यी शव्दहरु ।

आमा र वहिनीसंग सरोज ।

सरोजका पिता माता र वहिनी ।

 

सरोज आफ्नै उमेरका मामा भिष्मसंग ।

सरोज, भिष्म र प्रतिमा राजाराम सरका साथमा । 

 

रोटरी क्लव इन्टरनेशनलको स्वर्ण महोत्सवको अवसरमा १८ देखि ३० वर्ष उमेर समुहका रोट्र्याटहरुद्धारा आयोजित रक्तदानमा सहभागी एक रक्तदाता

 र उक्तरक्तदानका संयोजक प्रदिप पान्डे । थापाथली इन्जिनियरिङ कलेजमा वटुवा र विद्यार्थीबिचको तनावले उक्त रक्तदानपनि प्रभावित भएको थियो ।

उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि भारतको मुम्वइ रहेको सुरेश मेरो भाइ भन्दा वढि मित्र हो । घर छिमेकमै रहेको कारणले मात्र नभइ पि्रय व्यवहारको कारणले मेरो मुटुको नजिक रहने मित्र हो सुरेश । भाइ भन्दा निकटको मित्रताको संम्वन्धमा सुरेशलाइ सामेल गराउन पाउदा क्षण वखतमा म रोमान्चित पनि हुने गर्दछु । मैले माया गरेर टुप्पी भनी वोलाउदापनि अनुप दाइ यार भनेर मसक्क मस्किने मान्छे हो सुरेश । मेरा मित्रहरुको सुची लामो नभएपनि त्यससुचिको अगाडी नै आइ पुग्ने नाम हो सुरेश ।

मेरो भविष्य र वर्तमानप्रति चिन्ता र चासो राख्ने भएर मात्र नभइ मेरो स्वभावलाइ साच्चिकै चिन्न सक्ने भएकालेपनि सुरेश मेरो मुटुको टुक्रा जस्तो मित्र हो । कुनै सम्वन्धहरु औपचारिकताका लागिमात्र हुन्छन त कुनै वाध्यात्मक । सुरेशसंगको मेरो संवन्ध यो भन्दा विल्कुल फरक छ र रहनेछ । टाढा भएपनि, खल्तिमा पैसा नभएपनि मलाइ फोन गरेर होस या मेल गरेर मायाले गाली गरर्ने त्यही टुप्पीको नोष्टाल्जियाले सताउदा आजको व्लग उसकालागि लेख्दैछु । तस्विरमा देखिएको चस्मावाल पात्र हो सुरेश । गतवर्षको वर्षा याममा विर्घाको भन्जिङमा वसेर सीपी तान्दै गर्दाको फोटो हो यो । यसमा संगै वसेको अर्को मेरो मित्र हो धर्म ।

हल्का वर्षामा घरवाट निस्कएर आलमदेविको दरश्नपछि हामी वैघा भन्ज्याङ हुदै भन्जिङ आइपुगेका थियौ । केटाहरुले निडर वनेर भन्जिङमा सीपी मात्र तानेनन अरुपनि भ्याए । रमिते जो म न परे । विगतका एल्वम पल्टाउदा मेरा आंखा यसै फोटोमा गएर रोकिए यसभिन्दा अगाडी न त एल्वम नै पल्टियो न त मैले सुरेश वाहेक केही लेख्न नै सके । यही नोष्टाल्जिक झोकमा कनी कुथी सुरेश संझन पांउदा म केही भावुक त केही उदाश वनेको छु । पछिल्लो सम्पर्कमा गम्भिर प्रेमीको चरित्र देखाएको सुरशेले यसपछि मसंग यस विषयमा केही खोलेन ।

दाइ संगै वसेर कहिले सीपी तान्ने होला भन्ने सुरेशको मेल पाएपछि मैले कट्टी छतमा मध्यरातसम्म वसेर दुनीयाका अनेक कुरा गरेको झल्यास्स संझिए । गएको हप्ता उसले मलाइ एउटा मेलमा फोटो एट्याच गरेर पठायो । टेक्स्टमा लेखिएको थियो दाइ यो फोटो कस्तो लाग्यो । मैले यो फोटोसंगै तिम्रंो फोटो हुदा अझ सुन्दर लाग्छ भनरे लेखेकेा मेल रिसिभ नगर्दै उ अलि निरासामा परेको पाए । यो माया गर्ने पेशै दुःख पाउने हो धन्दा नगर भनेर संझाउदा दाइ आइ मिस यु एभ्री टाइम भन्ने त्यही सुरेशमा आजको संझना ।

शिवको पवित्र प्रतिक शालिग्राम कालीकिनारामा मात्र पाइन्छ भन्ने कथन मेरालागि यसपटक झुठो ठहरिएको छ । यसपटक मैले शालिग्राम काली किनारामा होइन तिनांउको किनारामा फेलला पारें । तिनांउको किनारामा रहेको वुटवल वजारमा मैले शालिग्राम फेला पारे । शालिग्राम शिवको रुप हो स्वच्छन्दताको रुप हो र उ स्वतन्त्रताको रुपपनि हो । मैले भेटेको शालिग्राममा पनि त्यो सवै रुप थियो ।

मैले भेटको शालिग्राम ढुंगाको भने थिएन । पवित्र आत्मा रहेको त्यो शालिग्राममा जीवन थियो जिवन्तता थियो र थियो पवित्रता । लामो कालपछि मैले भेटको शालिग्राम थियो रामकृष्ण भन्डारी । गुल्मी मुल थलो भएरपनि उर्जाशिल समयको लामो जीवन वुटवलमा विताएको रामकृष्ण मोफसलको पत्रकारिताको एक उदाहरण पनि हो । प्रविणता नसक्दै शुरु भएको रामकृष्णको पत्रकारिता उच्चशिक्षको समाप्तिमा पुग्नलाग्दापनि अझै जोर तोडका साथ जारी छ ।

पत्रकारितामा सुरक्षा र सम्मान लोप हुन लाग्यो- ख्वै म त पत्रकारिता नै छोडु क्यारे, भन्ने रामकृष्ण पत्रकारिताको मोहवाट भाग्न नसकेको भने मैले महशुस गरेको छु । मोफसलमा रहेरपनि राजधानीका पत्रकार र पत्रकारितासंग निरन्तर अन्तर्कृयारमा रहने रामकृष्ण वुटवलको वगरमा वेला वेला चिन्तित देखिएपनि पत्रकारिताकर्मवाट भाग्न नसकेको एक प्रतिनिधी पात्र हो । सफेद रामकृष्णमा भाव र विचारमा पनि उत्तिकै सेतोपना छ । लाग्छ यो रामकृष्णमा पनि कलकत्ताको कालिमन्दिरको रामकृष्णको केही छाप अवस्य परेको छ । म गम खान्छु । तंपाइ मित्रताको साचो लिएर वुटवल पुग्नु भयो भने रामकृष्णवाट कहिल्यै निराश हुनु पर्दैन । दिल खोलेर सहयोग गर्न उ हरदम तपाइ सामु आइपुग्नेछ । म जस्ता मित्रता निभाउन नजान्ने हरुका लागि गतिलो जवाफ हो रामकृष्ण ।

रामृष्णसंग दिलको नजिकको साइनो रहेरपनि मैले नभेटेको आधा दर्जन वर्ष वितिसकेछ यद्यपि रामकृष्णले त्यो साइनो नभुलेको आभाष पाउदा म रामकृष्णको मित्रतावाट ऋणी भएको छु । ख्वै राजधानी भित्रिनु पर्लाजस्तो छ-वेला वेला केन्द्रीयताको प्रभावमा परेपनि रामकृष्ण वुटवल छोड्न नसक्ने पात्र हो । यिनै पवित्र रामकृष्णमा समर्पित रहदै आजको संझना यिनै तिनांउ किनाराका रामकृष्णमा ।

पाल्पावाटै अपलोड गर्ने रहर गरेपनि साइवरको स्लो नेट र प्रोग्रामको समस्याले गर्दा यतिवेला म राजधानीमा वसेर यो संस्मरण तयार गर्दै छु । म गतहप्ता विशेष कामवस पश्चिम नेपालको भैरहवा, वुटवल, पाल्पा र स्याङजा पुगेको थिंए । कुल तीन दिनको यात्रामा केही कामहरु भए भने कतिपय मित्रजन र आत्मिय जनहरुसंगपनि भेटघाट भएको थियो । मेरो यात्राका क्रममा पाल्पामा भेटिएका थिए । विश्वास, विष्णु र मिना ।

म भन्दा पछिल्लो पुस्ताका भएपनि म उनीहरुसंगको भेटवाट प्रशस्तै लाभान्वित भए । विश्वास भाइ न्यु होराइजन मावी पाल्पामा ८ कक्षा पढ्दै गरेको मेधावी विद्यार्थी हो । उ पिकासोको पथमा छ । यानिकी उसलाइ चित्रकलामा असाध्यै रुचीमात्र छैन कतिपय उस्तै स्केचहरु गरेर उसले मेरो मन जितेको पनि छ । उ वस्ने मीयालधाराको कोठाका भित्तामा टांसिएका चित्रहरु हेरेपछि उसप्रतिको मेरो स्नेह अझ वढेको छ । स्याङजावाट आधुनिक शिक्षाकालागि पाल्पा छिरेको उसमा शिक्षाप्रति जति मोह छ, चित्रकारिताप्रति त्यत्तिकै रुची । उसले वनाएका प्रमुख चित्रहरु ˆलोरेन्स नाइटिङगेल, स्वर्गीय राजा विरेन्द्र र भतिज निशानका मुहार चित्रहरु हेरेपछि मैले उसलाइ मेरोपनि त्यस्तै मुहार चित्रकालागि आग्रह गरेको छु । मधुर वाणीमा उसले मलाइ वचनपनि दिइसकेको छ । पढाइ र लगनले मात्र नभएर चित्रकारिताको उसको रुचिले मेरो नजिकको मान्छे हो-विशाल ।

विष्णु उच्च माध्यमिक विद्यालयको अध्ययनकालागि पाल्पा भित्रिएकी पछिल्लो पुस्ताकी प्रतिनिधी पात्र हो । विष्णु जति चलाख छे उत्तिकै तेजपनि । स्याङजाको आदर्श मावीवाट माध्यमिक विद्यालय पुरा गरेकी विष्णु नर्सिङमा भन्दा अंग्रेजी साहित्यमा रुची राख्छे । त्यसैले त उसले पारिवारिक दवावका वावजुद आˆनो रुचिको विषय अंग्रेजी पढेकी । विष्णु कक्षा ११ की विद्यार्थी हो । यद्यपि मैले उसमा कतिपय स्नातकोत्तर सकेको विद्यार्थिमा नपाउने गुण भेटेको छु । समझदार मात्र होइन वुज्रक पनि छे उ । मेरो व्लग नियमित पढेर टिप्पणी गर्न खप्पिस विष्णु आˆनो वचनमा पहाड जस्तै दृढ छे ।

पाल्पा मन परेन दाइ, पाल्पा भूवनोटमा मात्र सानो होइन हाम्रो स्तरका विद्यार्थीस्हरुको सोचाइपनि साघुरो पाए-म संगको भेटमा उसले टिप्पणी गरी । उसका वारेमा सोच्दा मलाइ लाग्छ उ अहिले भन्दा ५० वर्ष पछि जन्मेकी भएपनि त्यो सभ्यता र विकासलाइ पच्छ्याउन सक्ने दम राख्ने केटी हो । उसको भन्दा अघिल्लो पुस्ताको म उससंगको भेटपछि पछिल्लो पुस्ताको वारे अपडेट हुन पाउछु । त्यसैले उ मेरो आकर्षणकी पात्र हो ।

 मैले पाल्पामा भेटको तेश्रो व्यक्ती थिइ मिना । मिना विष्णु भन्दा अघिल्लो कक्षाकी विद्यार्थी हो । उ लजालु मात्र होइन सम्वन्धहरुमा सिपालु पनि छ । भेटमा मेरो कम संवाद मिनासंग हुन्छ । कारण उ सधै लज्जावति झार झै प्रस्तुत हुन्छी । यद्यपि मसंगको भेटमा अघिल्ला दुइ जस्तै उपनि खुसी हुन्छी । विद्यालयकी अव्वल छात्रा मिना कलेजका दिनहरुमा पनि त्यो दम कायम राख्न सफल छ । गांउवाट शहर छिरेपनि गांउको मायामा मजस्तै उपनि हराउछी । पछिल्लो भेटमा उसले मसंग भनेकी थिइ-दाइ मलाइ त गांउ नै प्यारो ।

उ धैर्यताकी प्रतिमुर्ती नै नभएपनि धैर्यवान छ । उ जंगलका रुखहरु जस्तै धैर्य छ । कसलै छिमल्यो भन्दैमा प्रंतिवाद गरि नहाली रुखहरु जस्तै समय क्रमममा पलाएर त्यसको मिठो जवाफ दिने हिम्मत राख्ने मिना मेरो आकर्षणको अर्को पात्र हो । कमजोर नातासम्वन्धका वावजुद धेरै मजवुत आत्मिय सम्वन्ध रहेका विश्वास, विष्णु र मिना मेरा नजिकका जन हुन । त्यसैले पनि मैले उनीहरुको भेटलाइ प्राथमिकताको अघिल्लो सुचिमा राख्ने गर्छु । उनीहरुको सफलताको कामना राख्दै फरक वगरका यी शालिग्रामहरुको संझना ।

मायालु शुनिल पोखरेललाइ मायाको खडेरी परेको खवर पढेको भोलीपल्ट म राजधानीको पुरानो वानेश्वरमा रहेको गुरुकुल स्टुडियो भित्र छिरेको थिंए । डिपार्टमेन्टले मेरो दोश्रो पीएचडी सेमिनार पेपर रिजेक्ट गरेकोले यो हप्ता मेरालागि चिन्तित वनेको थियो । खैर फरेन पलिसीमा लेख्न दिएको डिपार्मेन्टको अर्डरलाइ ज्ञानी वन्दै स्विकारेपनि त्यस सम्वन्धीत पुराना सामाग्री नभेटिदा म हैरान थिंए । आखिर पुरानो कला र संस्कृतीको उत्खननमा लागेको मैले यति जावो पेपर पनि तयार नगर्न त भएननी । आफैलाइ सान्त्वना दिदै म काममा एकचित्त वन्ने कोसीश गरेको थिए ।

पछिल्लो पुस्तालाइपनि नाटकमा समर्पित गराउनु पर्छ भनेर कक्षा एकमा पढ्दै गरेकी र कलामा रस भएकी मेरी भतिजीलाइ हेर्न नदिएको नंया नाटक वांकी उज्यालोको पनुर्मन्चनको खवरले म एक्लै गएर नाटक हेर्ने टुंगोमा पुगे ।

अपरान्हका कामहरु सकेपछि सांझको घाम हिमालहरुमा मात्रै देखिदा मैले गुरुकुलको रिमाल नाटकघरमा पाइला टेके । यो गुरुकुलसंग मेरो लगाव र पहिचान पुरानो छ । यससंग मेरा अत्यन्तै प्रिय मित्रहरु जोडिएका छन । स्नातकोत्तरको अध्ययनका शिलशिलामा म कीर्तिपुर होस्टेलमा रहदाका हमजीगर मित्रहरुलाइ म नाटकघरमा पुग्दा वढि संझिन्छु र संझिने नाममा प्यारो अश्विन उर्फ वमेअघिल्लो पंक्तिमा आउछ । भाग्य अजमाउन अष्ट्रेलीया रहेको वमेल घरी घरी फोन गरेर अनुप यार आइएम मिसिङ यु भनिरहन्छ । खैर संझिन पर्नेहरुले भुलेको यो सिजनमा वमेले मन राखिदिएको छ । नेपाल त म पल पल मिस गर्छु यार भनेर भावुक वन्ने वमे कलेजको ट्युसन फी संझिदा भने मुरमुरिन्छ ।

गुरुकुलमा यतिवेला एक्टरस स्टुडियोको प्रस्तुति वांकी उज्यालो मंचन भइरहेको छ । अघिल्लो हप्ता भतिजी सुमन सहित नाटक हेर्न नपाएपनि यो हप्ता म एक्लै गएर नाटक हेरे । नाटकका पात्रहरुसवैका नाम त कन्ठ भएनन । तर सवै परिचितै लागे । भाग्य अजमाउन मुलुक छोडेका युवा युवतिको विषयमा आधारित नाटकले म जस्ता उग्रं राष्ट्र प्रेम भएकाहरुलाइ राहत अवस्य दिएको छ । खासमा म अनुराधा वरालको अभिनय हेर्न पुगेको थिए- गुरुकुल । वंगाली मात्रृ भाषी अनुराधाको नेपाली उच्चारणमा केही समस्या देखिएपनि नाटक समग्रम ठिकै छ । युवा विषय र पश्चिमी शभ्यताका कारण केही भल्गर सिनहरु नाटकमा छन । म जस्ता दर्शकलाइ भने यी सिनहरुले अवस्य निराश वनाएका छन ।

साथीहरुले ट्रेडिशनल वा क्लासिकल भनेर घोचपेच गरे.पनि पन्डित पिताको समिप्यमा वाल्यकाल विताएको म पन्डित पुत्रकालागि सहजै ती दृष्य पचेनन । यद्यपि एक घन्टा चालिस मिनेटको समय सजिलै वित्यो ।

नाटक शुरु हुनु अघि नै कफी र धुंवाको तल तल लागेका थियो । जाममा फसेपछि समयका कारणले त्यो तल तल पुरा हुन पाएन । नाटकवाट निस्केपछि हिमालय ह्वाइट हाउस अगाडीको भुन्टी दिदीको क्याफेमा पसेर कफी र धुंवाको तल तल मेटाउदै गर्दा अनेक तर्कना मनमा आए । पुराना मित्रहरुका याद झन कडा भए । मित्र भरत यंहा भइदिएका भए लय मिलेको उनको वाणीवाट एउटा चिठी लेख्न मन लाछ, जुन मायाले धरधरी रुवायो त्यही मायालाइ भेट्न मन लाछ गांउथे होलान ।

भाग्य अजमाउन अष्टे्रलीया रहेका भरतका साथसाथमा मैले शिवहरी मैनाली र उत्तम पौडेललाइ पनि संझीए । कीर्तिपुरमा हंगामा पछि गुमनाम भएका शिवहरी अघिल्लो हप्ता प्रदर्शनी मार्गमा भेट हुदा उत्साहित देखिएका थिए । सिम्प्ली आइ एम स्टार्टिङ टिचिङ अन आरआर भन्दै थिए उनी । प्रतिभाषाली लाग्ने तर वाणीमा धैर्य नभएका परम मित्र उत्तम जीआरइकालागि मित्रमन्डली विर्षेर भुमिगत भएका छन । कवी उर्फ विन्दास मित्र निर्मल वाइसीयलको पुर्णकालिन वनेर कता जुलुस व्यवस्थित गर्न लागेका होलान । मौकमा मात्रै मित्रता निभाउने विमल अर्याल पोखराको दुनीयामा रमाएका छन । विहापछि उनले विगतको दुनीयालाइ निष्ठुर वनेर भुलेकोमा थैया लाग्छ कहिले कांही । पन्डित सधैको रोमान्टीक पात्र हो । उसंग मेरा त्रिचन्द्रकालिन दोष्ती छ । नंया युवतिपट्टजी वढि लगाव राखिस भनेर साथीहरुले आरोप लगाउदा पनि हासेर टार्ने त्यही स्टोरी टेलर वसुन्धारा तिर कमरा खोज्दै छु महिना एक पछि वुढीपनि खोज्नु पर्ला भन्दै छ ।

यीतमाम मित्रहरुका संझनाले मुटु भरिदा मेरा हात पनि डढ्नै आंटेछ । खैर बाँकी पछि ।