म आफ्नो रहरले उठेको मान्छे हैन। म यहाँसम्म आइपुग्नका लागि मेरो पार्टी र मैले अंगीकार गरेको लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता र राष्ट्रवादी अडानको महत्वपूर्ण भूमिका छ। म यो मान्यताप्रति सदा अडिग रहनेछु। आज (हिजो) मैले पाएको मतले मलाई निकै उत्साही तुल्याएको छ। हिजो कतपय साथीहरु विभिन्न कारणले मदतानमा आउन सक्नुभएन। कतिपय साथीहरुलाई कुनै भ्रम पनि पर्‍यो होला। आज (हिजो) मत दिने सबै दल र व्यक्तिप्रति म कृतज्ञता प्रकट गर्न चाहन्छु। र, आजको मतदानमा हउपस्थित हुन नसक्नुभएका वा कुनै कारणले मलाई मत नदिनुभएका साथीहरुले आगामी निर्वाचनमा उपस्थित भएर मलाई मत दिई नेपालका गरिब, उपेक्षित र पिछडिएका वर्ग र जातिप्रतिको सम्मान व्यक्त गर्नुहुनेछ भन्ने आशा मैले व्यक्त गरेको छु। मेरो विजय भनेको नेपाली कांग्रेस र मेरो व्यक्तिगत विजय नभएर सम्पूर्ण तराईवासी, राष्ट्रवादी र सर्वसत्तावादी सिद्धान्तका विरोधी लोकतान्त्रिक शक्तिको विजय हुनेछ भन्ने म विश्वास दिलाउन चाहन्छु। ०

म आफ्नो रहरले उठेको मान्छे हैन। म यहाँसम्म आइपुग्नका लागि मेरो पार्टी र मैले अंगीकार गरेको लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता र राष्ट्रवादी अडानको महत्वपूर्ण भूमिका छ। म यो मान्यताप्रति सदा अडिग रहनेछु। आज हिजोमैले पाएको मतले मलाई निकै उत्साही तुल्याएको छ। हिजो कतपय साथीहरु विभिन्न कारणले मदतानमा आउन सक्नुभएन। कतिपय साथीहरुलाई कुनै भ्रम पनि पर्‍यो होला। आज हिजोमत दिने सबै दल र व्यक्तिप्रति म कृतज्ञता प्रकट गर्न चाहन्छु। रआजको मतदानमा हउपस्थित हुन नसक्नुभएका वा कुनै कारणले मलाई मत नदिनुभएका साथीहरुले आगामी निर्वाचनमा उपस्थित भएर मलाई मत दिई नेपालका गरिबउपेक्षित र पिछडिएका वर्ग र जातिप्रतिको सम्मान व्यक्त गर्नुहुनेछ भन्ने आशा मैले व्यक्त गरेको छु। मेरो विजय भनेको नेपाली कांग्रेस र मेरो व्यक्तिगत विजय नभएर सम्पूर्ण तराईवासीराष्ट्रवादी र सर्वसत्तावादी सिद्धान्तका विरोधी लोकतान्त्रिक शक्तिको विजय हुनेछ भन्ने म विश्वास दिलाउन चाहन्छु। ०

म निरन्तर निष्ठाको राजनीतिमा क्रियाशिल छु। प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा मैले कुनै किसिमको सम्झौता गरेको छैन। राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजको अग्रगामी रुपान्तरणको बारेमा मेरो स्पष्ट अडान छ। मैले विभिन्न जाति, धर्म र वर्गको मानिसलाई समान रुपमा हेरेको छु। मेरो योगदान र इमान्दारितालाई पार्टील्ो मूल्यांकन गरेर पार्टीले मलाई राष्ट्रपतिमा अगाडि बढाएको हो। सबैको सोचाइ छ, यो मान्छेले राष्ट्रको लागि सही दिशाबोध दिन सक्छ भन्ने विश्लेषण छ। आज (हिजो) मलाई जुन–जुन साथी र दलले भोट दिए, ती सबैलाई म धन्यवाद दिन चाहन्छु।

म निरन्तर निष्ठाको राजनीतिमा क्रियाशिल छु। प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा मैले कुनै किसिमको सम्झौता गरेको छैन। राष्ट्रियतालोकतन्त्र र समाजको अग्रगामी रुपान्तरणको बारेमा मेरो स्पष्ट अडान छ। मैले विभिन्न जातिधर्म र वर्गको मानिसलाई समान रुपमा हेरेको छु। मेरो योगदान र इमान्दारितालाई पार्टील्ो मूल्यांकन गरेर पार्टीले मलाई राष्ट्रपतिमा अगाडि बढाएको हो। सबैको सोचाइ छयो मान्छेले राष्ट्रको लागि सही दिशाबोध दिन सक्छ भन्ने विश्लेषण छ। आज हिजोमलाई जुनजुन साथी र दलले भोट दिएती सबैलाई म धन्यवाद दिन चाहन्छु।

जनताको म्याण्डट सहमतिको राजनीतिको पक्षमा छ। सहमतिको राजनीति टुट्नु हुँदैन। राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा कुनै बेला सहमतिको राजनीतिमा संकट आए पनि यो फेरि शुरु हुनसक्छ। म नेपालको भावी राजनीति सहमतिकै आधारमा हुने कुरामा आशावादी छु।

नेपाली जनताको चाहना छ, दुई वर्षको अवधिमै लोकतान्त्रिक संविधान बनोस्। सहमति र सहकार्यको राजनीति अगाडि बढोस्। यसमा मेरो समन्वयकारी भूमिका हुनेछ। मैले सहमति र एकताको वातावरणको लागि पहल गर्ने र समायोजन गर्ने मेरो दायित्व हुन्छ। मलाई विश्वास छ, सहमतिको वातावरण अगाडि बढेमा दुई वर्षभित्र अवश्य नयाँ संविधान बन्न सक्छ।

देशमा अहिले धेरै ठूलो परिवर्तन भएको छ। लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गरेर लैजाने पक्षमा म दृढ र क्रियाशील रहनेछु। अहिले देशमा शान्ति प्रकृया जारी छ। हतियारको राजनीति समाप्त होस्। माओवादीका हतियार र उसका लडाकूहरुको व्यवस्थापन होस्, हिंसाको राजनीति अन्त्य होस् र लोकतन्त्रको संस्थागत होस्, शान्ति प्रकृया निष्कर्षमा पुगोस्, लोकतान्त्रिक संविधान निर्माण होस् भन्ने मेरो चाहना छ। लोकतान्त्रिक संविधान निर्माणपश्चात् मुलुकमा निर्वाचन होस् र राजनीतिले स्थायित्व पाओस्। यही नै मेरो प्राथमिकता हुनेछ।

०१७ सालमा तत्कालीन राजा महेन्द्रले वीपी कोइराला नेतृत्वको जननिर्वाचित सरकारलाई अपदस्थ गरेर निरंकुश पञ्चायती व्यवस्था लाद्ने काम गरे। त्यसको विरुद्धमा म केहीलगायत साथीहरु प्रजातन्त्र बहाली गर्नुपर्छ र पञ्चायती व्यवस्थालाई जसरी पनि समाप्त गर्नुपर्छ भन्ने प्रणका साथ राजनीतिमा प्रवेश गरेको हुँ। त्यहीबेलादेखि निरन्तर प्रजातन्त्रको लागि संघर्ष गरिरहेको छु। प्रजातन्त्र पुनर्बहालीका हरेक आनदोलनमा सकृय रुपमा सहभागी भएको छु। विद्यार्थी आन्दोलनदेखिको मेरो यो यात्रा अविरल रुपमा अगाडि बढिरहेको छ।

राजनीतिमा प्रवेश गर्दा कसैले पनि म राष्ट्रपति या प्रधानमन्त्री बन्छु भन्ने सोचेर प्रवेश गरेको हुँदैन। जो मानिस राजनीतिमा प्रवेश गरेको हुन्छ ऊ समाजसेवा, सामाजिक रुपान्तरण, जनअधिकार बहालीको पक्षमा इमान्दारिताका साथ लाग्ने नै उसको लक्ष्य र गन्तव्य हुन्छ। राजनीति भनेको समाज र राष्ट्रको उत्थानको लागि गरिन्छ। कर्म गर्दै जाँदा मन्त्री, प्रधानमन्त्रीया राष्ट्रपति भइन्छ, त्यो ठूलो कुरा होइन। काम गर्दै जाँदा पार्टीले राष्ट्रले मूल्यांकन गर्छ।

म एउटा साधारण किसान परिवारको मानिस हो। बाल्यकालमा खेल्ने, खाने, गाईभैंसी हेर्ने, खेतीपाती गर्ने गर्थें। जब म पढाइप्रति संवेदनशील भएँ, अनि आफ्नो अध्ययनलाई अघि बढाएँ। पढाइलाई बीचमै पनि छाडेको थिएँ तर पछि फेरि अध्ययनलाई निरन्तरता दिएँ। ०१५ सालको चुनावमा मैले घरमा भनें आज म गाई, भैंसी हेर्न जान्नँ, तिमीहरु नै जानु भनेर परिवारमा भनेर म चुनाव हेर्न गएको थिएँ। मैले अध्ययन र राजनीतिलाई सँगसँगै अगाडि बढाएँ। म स्कुल पढ्दादेखि नै डाक्टर बन्छु र गरिब, दीनदुःखी र असहायको सेवा गर्छु भनेर काठमाडौं पढ्न आएँ। मलाई रसियामा भेटेनरी डाक्टर र फरेस्ट्री पढ्नका प्रस्ताव आएको थियो। मलाई यो यादव हो, यो घोडा डाक्टर बन भन्थे, भेटनरीमा जान उनीहरुको सल्लाह थियो। तर मैंले ‘ह्युमन डाक्टर’ नै बन्छु भनेर पढ्नको लागि कलकत्ता गएँ। बीपीको सम्पर्कमा आएपछि उहाँको क्यानसर थेरापीमा बसेको थिएँ। त्यसपछि एमडी गरें र जनताको सेवामा लामो समयसम्म निःशुल्क काम गरें।

मैले गिरिजाबाबुलाई सहमति र सहकार्यबाटै नयाँ सरकार बनाउनुपर्छ भने। देशको राजनीतिलाई कता लैजाने भन्ने हाम्रो हातमा छ भनें। तपाई हामी सबैको संरक्षकजस्तो मान्छे, तपाईं सल्लाह दिनुस् कसरी अघि बढ्दा ठीक हुन्छ भनेर मैले भनें। तपाईको सल्लाहअनुसार नै म अघि बढ्छु भनेर मैले भनेको छु। सौहार्दपूर्ण वातावरणमा र असाध्यै रचनात्मक पूर्ण ढंगले हिजो गिरिजाबाबुसँग कुराकानी भएको छ। मैले गिरिजाबाबुलाई सहमति र सहकार्यबाटै नयाँ सरकार बनाउनुपर्छ भने। देशको राजनीतिलाई कता लैजाने भन्ने हाम्रो हातमा छ भनें। तपाई हामी सबैको संरक्षकजस्तो मान्छेतपाईं सल्लाह दिनुस् कसरी अघि बढ्दा ठीक हुन्छ भनेर मैले भनें। तपाईको सल्लाहअनुसार नै म अघि बढ्छु भनेर मैले भनेको छु। सौहार्दपूर्ण वातावरणमा र असाध्यै रचनात्मक पूर्ण ढंगले हिजो गिरिजाबाबुसँग कुराकानी भएको छ।

कुराकानी एकदमै राम्रो भएको छ। म सहमति र सहकार्यबाटै सरकार बनाउने पक्षमा छु। त्यसको लागि मैले सबै पक्षसँग कुराकानी सुरु गरेको छु। कुराकानी एकदमै राम्रो भएको छ। म सहमति र सहकार्यबाटै सरकार बनाउने पक्षमा छु। त्यसको लागि मैले सबै पक्षसँग कुराकानी सुरु गरेको छु।

संविधान संशोधन भइसकेपछि राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन हुन्छ त्यसपछि त नयाँ सरकार बन्यो भनेर सोचे हुन्छ। संविधान संशोधन भइसकेपछि राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन हुन्छ त्यसपछि त नयाँ सरकार बन्यो भनेर सोचे हुन्छ।

सकेसम्म त असारभित्रै नयाँ सरकार बनोस् भन्ने हाम्रो चाहना हो। गिरिजाबाबुले हिजो तुरुन्तै तपाईको नेतृत्वमा सरकार बन्नुपर्‍यो भन्नुभयो, अब किन ढिलो गर्ने संविधान संशोधन भएपछि राष्ट्रपति सँगै सरकार पनि बने भइहाले हुन्छ भन्ने कुरा गर्नुहुन्थ्यो। ३१ गतेसम्म नयाँ सरकार बन्दा राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा आएको छ। ८/१० दिनभित्रमा नयाँ सरकार बन्छ। सकेसम्म त असारभित्रै नयाँ सरकार बनोस् भन्ने हाम्रो चाहना हो। गिरिजाबाबुले हिजो तुरुन्तै तपाईको नेतृत्वमा सरकार बन्नुपर्‍यो भन्नुभयोअब किन ढिलो गर्ने संविधान संशोधन भएपछि राष्ट्रपति सँगै सरकार पनि बने भइहाले हुन्छ भन्ने कुरा गर्नुहुन्थ्यो। ३१ गतेसम्म नयाँ सरकार बन्दा राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा आएको छ। ८१० दिनभित्रमा नयाँ सरकार बन्छ।

हाम्रो प्रयास सहमतिको सरकार बनाउने हो हामी त्यसमा कुनै कसर बाँकी राख्दैनौं। मैले सविधानसभाको बैठकमा बोल्दा पनि सहमति र सहकार्यबाटै जानुपर्छ भनेर आफ्नो दृष्टिकोण राखेको हुँ। सहमति र सहकार्यबाट जति सहज ढंग संविधान बनाउन सकिन्छ, बहुमतीय आधारमा जाँदा त्यति सहज नहुन सक्छ। हाम्रो परम्परा र पृष्ठभूमि छ, विगतका कठिन अनुभवहरु प्नि छन्। यी सबै सन्दर्भलाई हेर्दा सहमतिको सिस्टमबाट जाँदाखेरि नै बढी राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा हो। हाम्रो प्रयास सहमतिको सरकार बनाउने हो हामी त्यसमा कुनै कसर बाँकी राख्दैनौं। मैले सविधानसभाको बैठकमा बोल्दा पनि सहमति र सहकार्यबाटै जानुपर्छ भनेर आफ्नो दृष्टिकोण राखेको हुँ। सहमति र सहकार्यबाट जति सहज ढंग संविधान बनाउन सकिन्छबहुमतीय आधारमा जाँदा त्यति सहज नहुन सक्छ। हाम्रो परम्परा र पृष्ठभूमि छविगतका कठिन अनुभवहरु प्नि छन्। यी सबै सन्दर्भलाई हेर्दा सहमतिको सिस्टमबाट जाँदाखेरि नै बढी राम्रो हुन्छ भन्ने कुरा हो।

दुर्भाग्य के भइदियो भने पुराना ठूला दलहरुले माओवादी ठूलो दल हुन्छ भनेर साचेका थिएनन्। कांग्रेस र एमाले मिल्दा पनि माओवादीको हाइटमा उनीहरु पुग्न सकेनन्। नेताहरुले कल्पना गरेभन्दा भिन्नै नतिजा आयो। जनताले माओवादीलाई सबैभन्दा ठूलो दल बनाए। त्यो पचाउन ठूला नेताहरुलाई अलि गाह्रो भएर सुरुमा बहुमतीय प्रणालीमा जानुपर्छ भनेर माओवादीलाई घेर्नको लागि भन्नुभयो। अन्ततः भयो के भने अत्यन्त अप्ठेरो स्थिति त्यसैले सिर्जना गर्‍यो। दुर्भाग्य के भइदियो भने पुराना ठूला दलहरुले माओवादी ठूलो दल हुन्छ भनेर साचेका थिएनन्। कांग्रेस र एमाले मिल्दा पनि माओवादीको हाइटमा उनीहरु पुग्न सकेनन्। नेताहरुले कल्पना गरेभन्दा भिन्नै नतिजा आयो। जनताले माओवादीलाई सबैभन्दा ठूलो दल बनाए। त्यो पचाउन ठूला नेताहरुलाई अलि गाह्रो भएर सुरुमा बहुमतीय प्रणालीमा जानुपर्छ भनेर माओवादीलाई घेर्नको लागि भन्नुभयो। अन्ततः भयो के भने अत्यन्त अप्ठेरो स्थिति त्यसैले सिर्जना गर्‍यो।

अर्के विचित्र कुरा के भयो भने शक्तिको बाँडफाँड भनेको मन्त्री पदका लागि हुने कुरा हो। पोर्टफोलियो भनेको मन्त्रिपरिषद्मा को कसरी रहने भन्ने हुने हो। तर हाम्रो देशमा के विचित्र भइदियो भने राष्ट्रपति र सभाध्यक्षलाई पनि शक्तिको बाँडफाँड भनियो। जसको नेतृत्वमा सरकार बन्छ, राष्ट्रपति उसैले भनेअनुसार हुन्छ। भारतको पूरा इतिहास हेर्नुभयो, जसको सरकार हुन्छ उसले प्रस्ताव गरेको मान्छे राष्ट्रपति हुन्छ। यहाँ त सेरेमोनियल राष्ट्रपतिका लागि पनि शक्ति बाँडफाँड भित्र राख्ने भन्ने सोच आएको छ। यो बढो बेठीक सोच आएको छ। राष्ट्रपति सहमतिले गराउने, जसको नेतृत्वमा सरकार बन्ने हो– उसैको प्रस्तावमा गराउने प्रचलन विश्वभर नै रहेको छ। अर्के विचित्र कुरा के भयो भने शक्तिको बाँडफाँड भनेको मन्त्री पदका लागि हुने कुरा हो। पोर्टफोलियो भनेको मन्त्रिपरिषद्मा को कसरी रहने भन्ने हुने हो। तर हाम्रो देशमा के विचित्र भइदियो भने राष्ट्रपति र सभाध्यक्षलाई पनि शक्तिको बाँडफाँड भनियो। जसको नेतृत्वमा सरकार बन्छराष्ट्रपति उसैले भनेअनुसार हुन्छ। भारतको पूरा इतिहास हेर्नुभयोजसको सरकार हुन्छ उसले प्रस्ताव गरेको मान्छे राष्ट्रपति हुन्छ। यहाँ त सेरेमोनियल राष्ट्रपतिका लागि पनि शक्ति बाँडफाँड भित्र राख्ने भन्ने सोच आएको छ। यो बढो बेठीक सोच आएको छ। राष्ट्रपति सहमतिले गराउनेजसको नेतृत्वमा सरकार बन्ने होउसैको प्रस्तावमा गराउने प्रचलन विश्वभर नै रहेको छ।

राष्ट्रपति पनि सहमतिमा बनाउनुपर्छ भन्ने पक्षमा हामी छौ। अहिले म नाम किटान गरेर यही हो राष्ट्रपति भन्न चाहन्नँ। हामीले पहिला नै केही नामहरु अघि सारिसकेका छां राष्ट्रपति पनि सहमतिमा बनाउनुपर्छ भन्ने पक्षमा हामी छौ। अहिले म नाम किटान गरेर यही हो राष्ट्रपति भन्न चाहन्नँ। हामीले पहिला नै केही नामहरु अघि सारिसकेका छां

यसलाई राष्ट्रपति बनाउनुपर्छ भनेर हामीले आधिकारिक निर्णय गरेका छैनौं। हामी शक्तिको बाँडफाँड पनि सहमतिबाटै होस् भन्ने पक्षमा छौं। यसबारेमा सबै पक्षसँग कुराकानी सुरु भएको छ।

By: Rishi Dhamala