विर्घाको नामलाइ वचाउन सफल जनतामाध्यामिक विद्यालय विर्घा अर्चले । अहिले भारतीय सहयोगमा जमावीको नंया भवा करिव २ करोडको लागतमा वन्ने भएको छ । नंया भवनको नक्शांकन सकिएको छ अव छिट्टै काम शुरु होला । भवन निर्माणकालागि हालै सहसचिवमा वढुवा भएका त्यसै विद्यालयका पुर्व विद्यार्थी रेश्मीराज पान्डे (चिसापानी)ले ठुलो पहल गर्नु भएको थियो । तंपाइ हामी धेरैले यसै विद्यालयवाट एसएलसी उतिर्ण गरेका हौला ।

विर्घा ६ कट्टीमा रहेको विर्घाको सवैभन्दा पुरानो विद्यालय जनता पवी कट्टी चौक । यो विद्यालय २०१३ सालमा स्थापना भएको हो । हालैको हावाहुरीले उडाएको विद्यालयको विरुप दृष्य हाल यसैस्थानमा नंया भवन वनेको छ ।

म जनता प्रावीको विद्यार्थी छदा ताको यो फोटो कुनै जिल्ला शिक्षा अधिकारी आएका वखतमा खिचिएको थियो । सेतो छड्के झोला वोकेर नमस्ते गरेको ढाका टोपी ढलकाउने (अगाडी वाट तेश्रो)फुच्चे यै व्लगर हो ।

देश विदेशमा रहने तमाम विर्घाली र विर्घालाइ माया गर्ने तंपाइहरुको संझना स्वरुप यी तस्वीर । गांउ नभुल्नु भएको भए केही शव्द लेख्न कन्जुस्याइ नगर्नु होला । कमेन्टकालागि कमेन्ट वक्समा क्लीक गर्नु होला ।

गएको हिंउदमा नवलपरासी जिल्ला लगायत देशकमा केही भागहरुमा तथ्यांक शंकलनकालागि मेरा पीएचडी गुरु डा. राजाराम सुवेदी र म गएका थियौ । नवलपरासी डेढगांउ नजिकैको मचेडी भन्ने ठांउमा स्थानीय शिक्षक शालिग्राम सरकोमा वास वसेपछि हामी केही पुराना जानकारहरुसंग भलाकुसारीमा लाग्यौ ।

यसै शिलशिलामा उंहा वाजेसंग भेट भएको थियो । करिव सय वर्ष अघि स्यागंजावाट वसाइ झरेका लामिछाने कुलका गुरुप्रसादल लामिछाने ज्योतिषका पनि विद्धान हुनुहुदो रहेछ ।

प्रस्तुत तस्विर गएको हिंउदको विहान उनै लामिछानेको घरको आगंनमा लिइएको हो । चेक सर्ट र ढाका टोपीमा मेरा गुरु डा. राजाराम सुवेदी झारफुकमा समेत पोख्त लामिछानेवाजेसंग कुरा गर्दै । ८५ वर्षीय लामिछाने वाजेका दर्जनौ छोरा नाति भएपनि यो एकवारको जुनिमा उंहा निकै सक्रिय हुनुहुन्छ ।हामी पुग्दा उंहाको घरको पिंढीमा झारफुक गर्न आएका विरामीको चहलपहल थियो । लामिछाने वाजेको दीर्घ जीवनको कामना गर्दै प्रस्तुत तस्वीर ।

दरवार राजा र रानी त हुदैनन क्यारे तैपनि पाल्पामा रहेको खड्ग शमशेरद्धारा निर्मित दरवारलाइ रानी महल पनि भनिन्छ । तत्कालिन श्री ३ खड्गशमशेरले आफ्नी स्वर्गीय रानी तेजकुमारीको इच्छा मुताविक वेलायती वास्तुशास्त्रीहरु वोलाएर कालीगन्डकीको पवित्र किनारामा वनाउन लगाएको यो दरवारलाइ कतिपयले नेपालको ताजमहल भनेको पनि पाइन्छ ।

पछिल्लो स्यागंजा भ्रमणमा लिइएका गांउ घरका तस्वीरहरु । यति वेला धपक्कै वर्खा भएपनि गएको हिंउदका यी तस्वीर गांउ घर संझनेहरुका लागि ।

कति चिटिक्कः ग्रामीण परिवेशको खरले छाएको पहाडी घर ।

वुढेशकालैमाः डोकोमा दाउरा वोकेर आउदै वुढी आमै । दाउरा इन्धनको प्रमुख श्रोत हो ।

चिसो पानीः तामाका गाग्री । गाउंघरमा पानी शंकलन गर्ने गाग्री प्रमुख भाडा मानिन्छ। तामाका गाग्रीमा पानी चिसोपनि रहन्छ ।

हामी विना देश ठप्पैहुन्छ भनेर गुड्डी हाक्ने माओवादी सक्तावाट वाहिरिएको पनि झन्डै आधा वर्ष हुन लाग्यो। गड्डी हाक्नमा नामुद माओवादी नेताको जीवनशैली र कुरा मा आकाश जमिनको अन्तर छ ।

देश चलाउने जादुगरी शक्ती छ भन्ने माओवादी अध्यक्ष प्रचन्डले कहिले आफुमा जंगवहादुरको जस्तो खुवी छ भनेर गफ लाए त कैले आफु वुद्धको अवतारै हुं भन्न सम्म भ्याए । भर्खरै सपरिवार लन्डनको घुमाइपछि राजधानी फर्केको प्रचन्ड एक कार्यक्रममा भने यसरी प्रस्तुत भए ।

शुन्दर सवैलाइ शुन्दर लाग्छ । शुन्दरताको परिभाषा शब्दमा मात्र सिमित छैन । यही शुन्दरताका वहसकाबीच यी दुइ शुन्दर चराहरुको तस्वीर तंपाइहरुलाइ । शुन्दरता सापेक्ष हुन्छ भनिन्छ यद्यपि शुन्दरताले कस्ताइ पो नछोला र ।

स्यागंजाको परिचय एउटा पहाडी जिल्लामा मात्र सिमित छैन । यसको फरकाकिलो परिचयमा पहाडी शुन्दरता र पर्यटकीय दृष्टीपनि पर्दछ । स्यागंजाका अनेक खवर र तस्वीर दिने शिलशिलामा हामीले पनि अनेक शुन्दर स्यागंजाली पक्षहरुलाइ उजागर गर्ने, तपाइको चासो र रुची जगाउने जमर्को गर्दै आइरहेका छौ । यसै शिलशिलामा विर्घाव्लगले स्यागंजाको पश्चिम गाविस चन्डीभन्ज्यांगदेखिका तस्वीरहरु दिन शुरु गरेका छ । हेरौ  तलका तस्वीरहरु ।

चन्डीभन्ज्यांग गाविस कारिकोटवाट देखिएको पाल्पाको अर्गली र स्यागंजाको संयुक्त घाट । पृष्ठभूमिमा वगेको काली गन्डकी ।

मालुंगा र पाल्पाको दर्पुक जोड्ने घाट । यहांपनि कालीले आफ्नो शुन्दरता छोडेको छ । किनारवाट लिइएको यो तस्वीरको यकिन लोकेसन भने खुल्दैन ।

शाह राजाहरुकी कुलदेवी आलम देवी । स्यागंजाको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य आलमदेवी पनि हो । यंहा जान गल्यागंवाट जिप लाग्दछ । भाडा भने कच्ची वाटो भएकेाले झन्डै २ सय लाग्छ । जिरो किलो, गुठी,वलाम जैपते,मिर्मी, विर्घा हुदै यंहा पुग्न सकिन्छ । खुट्टा वलिया हुनेहरुकालगि पहाडी पैदलयात्रापनि रोचक हुनछ । गल्यागंवाट झन्डै ४ घन्टाको पैदल हिडांइमा आलमदेवी पुग्न सकिन्छ । यंहा सामान्य खाना चिया खाने होटल र वासको पनि व्यवस्था छ । यो स्थान समुद्र सतहवाट १३ सय मिटर उचाइमा छ । यो मन्दिर विसं १४९५ मा वनेको विश्वास गरिन्छ । यो मन्दिर तत्कालिन राजा जैन खानले वनाएको भनिन्छ । मन्दिरको आधुनिक स्वरुप भने स्वर्गीय राजा विरेन्द्रको पहलमा विसं २०३२ तिर भएको हो ।
 

स्याङ्जा जिल्लाको मालुगां गाविस स्थित सार्वजनिक उच्च माविमा स्नातक तहको पढाइ साचालन हुने भएको छ। गाविसको पाँचलाख आर्थिक सहयोग र स्थानीय संघसंस्था र अभिभावकबाट संकलित रकमबाट क्याम्पस साचालन गर्न लागिएको क्याम्पस साचालक समितिका अध्यक्ष शालिकराम बस्यालले जानकारी दिनुभयो ।
क्याम्पस साचालनपछि स्याङ्जाका श्रीकृष्णगण्डकी मालुगां राम्दी र पाल्पाका म्याग्मा लगायतका गाविसका विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षाका अध्ययनका लागि सहज हुने छ। मानविकी र शिक्षा संकायका कक्षाहरु साचालन हुने उक्त क्याम्पसको स्थापनापछि आर्थिक अभावका कार ण बाहिर जानुपने विद्यार्थी र विभिन्न कारणले पढाई पूरा गर्न नपाएका गृहिणीलाई फाईदा पुग्ने स्थानीय अभिभावक कृष्णप्रसाद न्यौपानेले जानकारी दिनुभयो ।

स्याङ्जा जिल्लाको दक्षिणी भेकका कालिगण्डकी किनारका छेउछाउका गाविसका कृषकलाई जिल्ला कृषि विकास कार्यालय स्याङ्जाले फलफूलका विरुवा सहुलियत दरमा वितरण गरेको छ। लामो समयसम्म खडेरी परेको कारण खेतमा रपेको धानको बिउ मरे पछि हजारै  विघा जमिन त्यसै बाँझो हुने डरले केही धान गहूँ धान भन्दा फलफूल खेती उपयुक्त हुने ठाने र आफूहरु फलफूल खेतीतर्फ आकर्षित भएको कृषकहरु बताउँछन्।

जिल्लाका विर्घा आलमदेवी श्रीकृष्णगण्डकी जगत्रदेवी तुलसीभाज्याङ, पकवादी, चापाकोट रत्नपुर गाविसमा फलफूलका विरुवा ५० प्रतिशत सहुलियत दर मा कृष तथा सहकारी मन्त्रालयका सचिव शंकर प्रसाद पाण्डेको विशेष पहल र जिल्ला कृषि विकास कार्यलय स्याङ्जाको सहयोगमा कृषकको मागलाई मध्यनजर गरेर विरुवा वितरण गरिएको हो । साउन १ गते मात्रै आँपका दुई हजार, ५० लिचिका एक हजार आठ सय तीस वटा विरुवा वितरण गरि सकिएको जिल्ला कृषि विकासका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृ त वीरेन्द्रबहादुर हमालले बताउनुभयो ।

कृषकले बाहिर बजारमा एक प्रतिआँपको विरुवाको ५० तिर्नु पर्ने र लिचिको एक प्रतिको  १८ तिर्नु पर्ने भएकोले कृषक मर्कामा परेको र कृषकले सहुलियत दरमा विरुवा पाउँ भन्ने निवेदन परे पछि कृषकलाई सहुलियत दरमा आँपको विरावालाई रू. २६ र लिचिको प्रतिबोट रू १० का दरले वितरण गरिएको अधिकृत हमालले जानकारी दिनुभयो ।

मौलाको चौपारी कुनैसमय खुवै चहल पहल हुने सार्वजनिक स्थल थियो । अहिले न चौतारी छ न चहल पहल । तैपनि पुराना तस्वीर हेर्दा झझल्को आउदो रहेछ । खैर मौलाका संझनाहरु पछि विस्तार गरौला ।