प्रेम पाउन उनी नाइट-क्लब धाइन् । अनलाइन डेटिङ साइड चाहरिन् । केही पार नलागेर ४२ वषर्या अमेरिकी महिलाले आफ्नो प्रेमसाथै चार बेडरुमसहितको घर बिक्रीमा राखेकी छिन् । साउथ फ्लोरिडाकी डेभेन ट्राबोसले प्रेम बिक्रीमा राखिएको विज्ञापन इबेमा पोस्ट गरेकी छिन् । ‘विज्ञापनको आइडिया मेरो दिमागमा आयो किनभने म प्रेमको खोजीमा छु र घर बेच्न चाहन्छु,’ आफ्नो दुई हजार स्क्वायरफिटको घरमा लेदरको हिल लगाएरमात्र पाइला सार्ने डेभेनले भनिन् । ‘अमेरिकामा हराएकी राजकुमारीलाई बिहे गर्नुस्,’ गत साता इबे र क्रगसलिस्टमा पोस्ट गरेको उनको विज्ञापनमा लेखिएको छ । आफ्नो प्रेम र घर किन्ने मानिसले जीवनभरको रोमान्स र घुमाइका साथै टेनिसकोर्ट, स्विमिङपुल भएको, गुम्जदार छाना भएको भर्खरै टायल फेरेको घर पाउने उनले लेखेकी छिन् ।

‘म संघर्षरत छु । घर पनि गुमाउन चाहन्नँ र प्रेम गर्ने कोही पाउन चाहन्छु,’ उनी भन्छिन् । ‘त्यसैले मैले ‘डि्रम-प्लान’ लिएर आएको छु किनभने म परिकथाकी राजकुमारी बन्ने सपना देख्थेँ,’ उनी भन्छिन् । उनले घरको मूल्य तीन लाख ४० हजार डलर राखेकी छिन् भने आफ्नो मूल्यसमेत जोडेर उनले पाँच लाख डलर राखेकी छिन् । इबेले आफ्नो विज्ञापन निकालिदिएको उनी बताउँछिन् । तर, विज्ञापकका शब्द पुनर्लेखन गरेर फेरि पोस्ट गर्ने उनले बताइन् । प्रतिबन्ध सेवा नीतिअन्तर्गत इबेले मानिसको बेचबिखन, शारीरिक अंगको बेचबिखन र सम्बन्ध बेचबिखन गर्ने विज्ञापनमा प्रतिबन्ध लगाउने प्रवक्ता क्याथेरिन इंग्ल्यान्डले शुक्रबार बताइन् । डेभेनले कुनै विशेष प्रस्तावसहितको इमेल नपाए पनि पाँच सय प्रतिक्रिया पाइसकेकी छिन् । इंग्ल्यान्डका ओटीले ‘तिमीले पूर्णजीवनसहित पूर्णअमेरिकी राजुकमारी प्रस्ताव गरेकी छौँ’ भन्ने इमेल पठाएका छन् ।

आफ्नो ल्यापटपमा भएको सुन्दर इटालियन पुरुष क्लोडियोको तस्बिर उनी देखाउँछिन् । क्लोडियोले डेभेनको विज्ञापनमा प्रतिक्रिया जनाएपछि दुईजनाको लामो समयदेखि इमेलमा कुराकानी भइरहेको छ । सोफामा बसेर क्लोडियोको तस्बिर हेर्दै उनी क्लोडियोलाई भेट्ने कल्पनामा डुब्छिन् । केही सातामा नै उनीहरूको भेट मायामीमा हँदैछ । उनकी २१ वषर्या छोरी हेली आमाले प्रेमी पाऊन् भन्ने चाहन्छिन् । तर, आमाको प्रेम खोज्ने प्रक्रियाबाट १४ वषर्या छोरी भने खुसी छैनन् । आमाको यो कदमले आफूलाई असजिलो पारेको उनी बताउँछिन् । एक इमेेलले त उनलाई आफंलाई बेच्न लागेको आरोप लगाएको छ ।

‘म आफूलाई बेच्दै छुइनँ । पवित्र प्रेम भेट्नका लागि प्रेममात्र बेच्दैछु,’ डेभेन भन्छिन्, ‘मलाई थाहा छ, यसका लागि धेरै ‘केमेस्ट्री’ र सम्बन्ध चाहिन्छ । यो होइन कि म तुरुन्त बिक्रीमा छु । यो पवित्र प्रेमका लागि प्याकेज प्रेम प्रस्ताव हो ।’ इन्टरनेटमार्फत् आफूलाई बेच्ने डेभेन पहिली भने होइनन् । यसअघि एक अस्ट्रेलियाली नागरिकले इन्टरनेटमा घर, काम र साथीभाइसहित आफ्नो जीवन लिलाम गर्ने विज्ञापन प्रेषित गरेका थिए । आफ्नो प्रस्तावलाई युरोपेली पुरुषले स्वीकारोस् भन्ने डेभेनको चाहना छ । विदेशमा बसाइँ-सराइ गर्ने उनको चाहना छ । ‘मलाई थाहा छ, मैले आफूलाई सार्वजनिकरूपमा प्रस्तुत गर्दैछु । म इमान्दार छु । म साँच्चो प्रेममा विश्वास गर्छु । फेरि बिहे गर्न चाहन्छु ।’

देश छाड्दिनँ भन्दै पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र नारायणहिटीबाट बाहिरिएको दुई सातापछि उनका छोरा पारसले देश छाड्दै छन् । उनी सिल्क एयरको एम ४११ उडानबाट मंगलबार दिउँसो १ बजे सिंगापुर उड्ने तयारीमा छन् । पारसले सिंगापुरमा केही दिन होटलमा बसेर घर अथवा फ्ल्याट किन्ने योजना बनाएका छन् । उनको पारिवारिक स्रोतका अनुसार श्रीमती हिमानी, छोरीहरू पूणिर्का र कृतिका तथा छोरा हृदयेन्द्रलाई दुई सातापछि बोलाएका छन् । छोराछोरीलाई दुई सातापछि सिंगापुर लग्ने तयारी भए पनि पारसले उनीहरूको स्कुल छुटाइदिएका छन् । उनका छोराछोरी काठमाडौंको रुपिज इन्टरनेसनलमा पढ्दै आएका थिए, तर दुई सातादेखि स्कुल गएका छैनन् ।

राजा भएपछि बाबु २०५८ सालमै नारायणहिटी सरे पनि निर्मलनिवासमै बस्दै आएका पारसले दुई साताअघिसम्म सेनाको सुरक्षा पाएका थिए । राजसंस्था अन्तपछि निर्मलनिवासमा सेनाको संख्या घटाएर प्रहरी पनि पठाइएकाले उनी थप असन्तुष्ट भएका थिए । उनी प्रहरीप्रति पहिलेदेखि नै नकारात्मक रहेको स्रोत बताउँछ ।

हरिकृष्ण न्यौपाने

बिभिन्न म्यानपावर कम्पनि, स्वदेशी तथा बिदेशी दलाल अनि आफन्तमार्फत केहि बैधानिक र केहि अबैधानिक बाटो हुदैँ आ-आफ्नै तरिकाले राम्रो रोजगारीको आशा र धेरै पैसा कमाउने अनि आफ्नो परिवारको रेख-देख गर्ने प्रबल ईच्छहरु बोकेर आज ईराकमा दिन-प्रतिदिन नेपालीको संख्या बढ्नेक्रम जारी छ ।

यसै सिलसिलामा कोहि ईराक आएर त कोहि आउने क्रममै दुबई, कुवेत, जोर्डन, अफ़गानिस्तान, बहराइनमा अलपत्र परेको, कसैलाई काम उपलब्ध नगराएको, कसैलाई ३-४ महिनासम्म दलालीले झूटो आश्वाशन र धम्की दिएर थुनेर राखेको कुराहरु केहि समाचारहरुमा देख्न र सुन्न पाएपनि यसलाई नेपाल सरकार तथा सम्बन्धित संस्थाहरुले कुनै वास्ता नगर्नाले कम पारिश्रमिकमा धेरै घन्टा कामगर्नु त छँदैछ कोहि भने कोठामा थुनिएर दिन-दिनै परिवार र आफन्तलाई सम्झदै आफैलाई हतारमा नबुझिकन दलालीको फेला परेकोमा धिकार्ने गरेको यहाँ कार्यरत धेरै साथीहरुको अनुभब र बास्तबिकता हो ।

म २००५ मा ईराक आउंदा नेपालीहरु मुस्किलले देखिन्थ्यो तर आज एकै क्याम्पमा ५-६ हजारसम्म नेपाली रहेको देखिन्छ । ठूला-साना गरी करिब ६०-६५ ओटा अमेरिकन र मल्टिफोर्स क्याम्प रहेको ईराकमा हरेक क्याम्पमा बिभिन्न कम्पनि अन्तर्गत फरक-फरक कम्पनिमा फरक-फरक सुबिधा र पारिश्रमिकमा नेपालीहरु कार्यरत रहेको देख्न सकिन्छ । आज मैले यो लेखमार्फत केहि साथीहरूको सहयोग, अनुरोध र मैले देख्दै आएको र बास्तबमै नेपालीको भोगाईलाई बास्तबिक र स्थलगत अध्ययनको आधारमा तपाईहरुको अगाडि ल्याउदै छु । साथै रोजगारीको सुरक्षाको कारणले मैले ऊहाँहरूको नाम उल्लेख गरेको छैन । मैंले कामको हिसाबले बर्गिकरण गरेर निम्नअनुसार प्रस्तुत गरेको छु।
१. फूड सर्भिङ र फास्ट-फुड रेस्टुरेण्ट:- ग्रिनबिन्ज क्याफेमा करिब २०० भन्दा बढि नेपाली रहेको र पारिश्रमिक पनि राम्रो रहेको पाइएको छ भने बर्गर्किङ, पिज्जा हट, सिनबोन, ताकुबेलमा ईराक भरी १ हजार भन्दा बढि नेपाली रहेका छन । अनि पप्पैज, सबवेमा पनि निकै नेपालीहरु कार्यरत छन र यिनिहरु दुबै तलब र सुबिधाको हिसाबले मध्यम खालका हुन भने सबैभन्दा बढि नेपाली रहेको तामिमि, जिसिसि र एसएससी कम्पनि अन्तर्गत ईराकभरिको क्याम्पभित्रका आर्मी तथा सिभिलियनलाई डिफ्याक्टमार्फत २४ सै घन्टा खाना खुवाउने काममा ब्यस्त रहने नेपालीहरूको संख्या १०-१२ हजार रहेको र १४ घन्टाको काम तथा कम तलब र सुबिधा भएकोले कति नेपालीले त बिदेश आउदा धितो राखेको जग्गालाई आफ्नो बनाउन घटीमा ३-४ बर्ष बस्नुपर्ने देखिन्छ । अनकुन्डामा १ जना काभ्रे घर बताउने दाईले त उँबिदा-उँबिदा खुट्टा सुन्निएर बिमार परेको सुनाए । सुरक्षाको र कामको हिसाबले अलि सजिलो र सुरक्षित भए पनि तलब र सुबिधामा त्यति राम्रो छैन । यस अन्तर्गत कामगर्नेले मासिक ३५० डलरदेखि २००० डलरसम्म कमाएको देखिन्छ ।
२. सेक्यूरिटी गार्ड र कन्भे रक्षकहरु:- कामको हिसाबले निकै खतरनाक भए पनि धेरै पारिश्रमिक अनि सुबिधा भएको यस सेक्टरमा पनि धेरै नेपाली भेटिन्छन । भूपू ब्रिटिस, इन्डिएन, नेपाली पुलिस, आर्मीमात्र होइन सेक्यूरिटिमा अनुभब भएका दक्ष नेपालीहरू यसमा लागेका छन । कोहि कन्भे (रोडमा गुड्ने साधनको सुरक्षा) लिएर पुरै ईराक हिड्नुपर्छ भने कोहि एयरपोर्ट त कोहि टावर गार्डमा ब्यस्त नेपालीहरूलाई अमेरिकन, ब्रिटिस तथा बिभिन्न कम्पनिले आफ्नै खालको सुरक्षा र सुबिधा दिएका छन। एकजना सुनसरी घर बताउने र ईराकमा लामो समय सेक्यूरिटीमा कमान्डरको रूपमा कार्यरत दाईले आफ्नो नाम उल्लेख नगर्ने शर्तमा भनेअनुसार घटीमा १३०० देखि ७००० डलरसम्म मासिक तलब लिएका छन रे ! खासै भरपर्दो डाटा नभए पनि करिब ४-५ हजार नेपाली यस फिल्डमा रहेको अनुमान उनले बताए ।
३. कस्टमर सर्भिस (सपिङ सेन्टर(BX/PX), पानी-लन्ड्रि सर्भिस, अरू लोजेस्टिक सामानहरु कुवेत, जोर्डन, जर्मनि, साउदीबाट सप्लाइगर्ने ):- आर्मीहरूको सबै सामान खरिद-बिक्रि गर्ने सपिङ सेन्टर (BX/PX) अनि लण्ड्रि तथा खानेपानीको सेवा गर्ने अनि अरू लोजेस्टिक सामानहरु कुवेत, जोर्डन, जर्मनी, साउदीबाट सप्लाइगर्ने काममा पनि नेपालीहरू धेरै रहेका छन । यस अन्तर्गत पिडब्लुसी, एफेस, अल्मुरल, पिपिआई, डिएचएल तथा कुवेत-साउदि तथा जोर्डन र जर्मनीबाट सामान सप्लाई गर्ने सप्लायर्स र अरु धेरै कम्पनि रहेका छन । तलब र सुबिधा राम्रो रहेको यस कम्पनिहरूमा धेरै नेपाली रहेका छन । सिन्धुपाल्चोक घर भएका मेरो एकजना साथीले बताएअनुसार पिडब्लुसिमा धेरै राम्रो सुबिधा छ तर सामानहरु ओसार-पसार गर्दा बाटोमा आइपर्ने समस्याले अलि चिन्तित गराएको छ तर "पैसा भनेको भिरमा हुन्छ" भन्ने बुढापाकाको ऊखानलाई सम्झनु परेको छ,उनले म संगको भेटमा भनेका थिए । यस फिल्डमा पनि करिब ५००० भन्दा बढि नेपाली रहेको उहाको अनुमन थियो । बार्बर सप-बिउटिपार्लरमा कामगर्नेले त धेरै कमाउने गरेका छन । काम अलि झन्झटिलो भएपनि कपाल काट्दा आउने टिप्सनै हाम्रो प्रमुख आम्दनी हो एकजना सर्लाहीका साथीले भन्नुभयो ।
४. क्याम्प सर्भिस, वेयर हाउस, क्याम्प भित्रका बसचालक, ट्वाइलेट क्लिन, अफिस ब्वाई, कन्स्ट्रक्सन, जिमहलमा कामगर्ने हरु:- क्याम्प सर्भिस, वेयर हाउस, क्याम्प भित्रका बसचालक, ट्वाइलेट क्लिन, अफिस ब्वाई, कन्स्ट्रक्सन, जिमहलमा कामगर्नेहरु तथा स्विमिङपुल र अरु मेन्टिनेन्टसमा कामगर्ने र जनरल लेबरका रुपमा यहाँ सबैभन्दा बढि नेपालीहरु भेटिएका छन । कुलाक, फस्ट कुवेती, पिपिआइ, पिरिल, बिभिन्न टुर्किस तथा कोरियन कम्पनिमा धेरै नेपालीहरु रहेका छन । खास कुनै सिपबिनाको कामदेखि लिएर कम्यूटर सफ्टवेर इन्जिनिएर, सिभिल इन्जिनिएर मात्र होइनन् बिभिन्न सीप भएका ब्यक्तिहरू यो काममा ब्यस्त रहेका छन । सायद ईराकमा सबैभन्दा धेरै नेपाली यसै फिल्डमा रहेका छन । किनकि बिशेष गरेर ईराकमा अदक्ष, अर्ददक्ष र कम शिक्षित नेपालीहरु धेरैं भएकाले पनि यस फिल्डमा निकै नेपालीहरु रहेका छन । खासै नेपाल सरकारले ईराक आउन कुनै बैधानिक स्वीक्रिति नदिएपनि कुवेत, दुबई, अफ़गानिस्तान, जोर्डन, बहराईन तथा अन्य माध्यमबाट दिनप्रतिदिन नेपालीकामदारहरु भित्रि रहेका छन । खासै आधिकारिक डाटाहरु नभएता पनि नेपाली महिला र पुरूषगरेर ४० हजारभन्दा बढिँ नेपालि रहेका छन । तर समग्रमा नेपाली हरूले खासै राम्रो पारिश्रमिक पाउनसकेका छैनन भने बेला-बेलामा घटनाहरू परेपनि मिडियामा आउन सकेका छैनन् भने घटना घटेपनि कम्पनिहरुले बाहिर ल्याउने गरेका छैनन्।

सिन्धुपाल्चोक, हाल अनकुण्डा बलाद ईराक

असारको दबदबे हिलोमा बाउसे वा रोपाहार भएर कहिल्यै हिलाम्मे यो धर्तिसंग खेल्नु भएको छ ? कि शब्द विसिसक्नु भयो ? धान रोप्ने खेत कोदालीले सम्याउनेलाइ बाउसे भनिन्छ भने धानको विउ रोप्नेलाइ रोपाहार भनिन्छ । याद आयो ?यदी आएको भए असारको मासमा सिमसिम पानीमा भिज्दै धान रोप्दाका ति रमाइला दिनहरु पनि चलचित्र झै आए होलान नी स्मृतिमा हैन ?

हो असार शुरु भयो । बर्खा लाग्यो । बर्खासंगै अहिले किसानहरु असारे धान रोप्नमा मस्त छन । संविधान सभा सकिएको छ । कुसीका लागि केन्द्रको लफडा अझै सकिएको छैन । तर किसानहरु यो विवादमा अल्झीएका छैनन । अन्न उब्जाउनुछ भोलिका लागि । हिलाम्मे माटोमा लडिबुडि खेलेको त्यत्ति लामो स्मरण त म संग पनि छैनन । तर जत्ति छ कहिल्यै नमिटिने गरी बसेको छ । गजगज हिजोमा चोपिलंदै रोपाहार र बाउसेले गाएका असारे गीत सुन्नुको मज्जै बेग्लैछ । भन्नलाइ नेपाल कृषि प्रधान देश भनिन्छ ।

तर, यहां कृषिको मुख्य मौसम आवोस या सुक्खा लागोस कसैलाइ मतलवको विषय हैन । शहरमा बसेर ठालु पल्टनेहरुले हिलोमा लत्पतीको किशानलाइ देख्दा छि भन्ने परम्परा अझै कायमै छ । तर त्यही किसानले मेहनत गरेर पलाएको अन्न खांदा आहा भन्दा ति किसानको मुहार र उनीहरुले गरेको दुख न राष्ट्रले सम्झन्छ न खाने ठालुहरुले नै ।
अन्न आकासवाट खस्दैन । मिहेनती किसानको पाखुराको बलमा फल्छ । जसको आधारमा देशको अर्थतन्त्रको राम्रो हिस्सा ओगटेको छ । तर उनीहरुको हालखवर के छ न शहरका ठालुका चासोका विषय हुन न सरकारको नै । यदी त्यस्तो हुंदो हो त असारको प्रारम्भमै धान महोत्सवको आयोजना गरेर राज्यले कृषकहरुलाई धान उत्पादनमा उत्साहित बनाइहाल्थ्यो नी हैन र तर, यसप्रति सोच्ने फुस्रद कसलाइ ?

नेकपा माओवादीका अध्यक्ष प्रचण्डले एक दुइ दिनमै नयां सरकार गठन हुने बताएका छन् । १२ असारमा प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले राजीनामा घोषणा गरेपछि उनले नयां सरकार गठनको ढोका खुलेको बताए । प्रधानमन्त्रीको राजीनामा सकारात्मक भन्दै नयां सरकार सहमति र सहकार्यको धरातलमा उभिएर गठन गर्ने बताए । नेपाली कांग्रेसलाई समेत साथमा लिएर सरकार गठन गर्न पहल गर्ने उनको भनाई थियो । सरकार गठनका लागि अन्य दलसंग छलफल अघि बढाइएको बताए ।

यसअघि प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सहमति र सहकार्यमा जोड दिएका थिए । उनले आफू माइनस भएरैभएपनि सहमति र सहकार्यका लागि जोड गरिरहने बताएका थिए ।

प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले राजीनामा दिनुभएको छ । १२ असारको संविधानसभा बैठकमा उहांले राजीनामा घोषणा गर्नुभएको हो । भावुक रुपमा प्रस्तुत हुनुभएका उहांले मुलुक अनिर्णयको बन्दी बनिरहेको बताउनुभयो । उहांले भन्नुभयो,’ मैंले अन्यौल महशुश गरिरहेको छु । मुलुक अनिर्णयको बन्दी बनिरहेको छ ।’ अनिर्णयको बन्दीले गोरेटो पहिल्याउन नसकिएको उहांको भनाई थियो । मुलुक जंगलमा हराएको मानिसजस्तै भइरहेको विश्लेषण गर्नुभयो । उहांले भन्नुभयो,’बाटो पहिल्याएको छैन । मुलुकसामु अवसर र चुनौती दुवै छ ।’

भागवण्डाको राजनीतिले सहमति र सहकार्यमा दरार पैदा भएको बताउनुभयो । आफू माइनस माइनस भएरैपनि राष्ट्र हितका लागि सहकार्यमा जोड दिइरहने बताउनुभयो । उहांको स्पष्ट संकेत माओवादीको पछिल्लो व्यवहारप्रति थियो । सहकार्यबाट राजतन्त्र अन्त भएको बताउनुभयो  । उहांले भन्नुभयो,’राजालाई नारायणहिटी छोड्न वाध्य बनाएका छौं ।’

प्रधानमन्त्रीको लिखित वक्तव्य शान्ति तथा पुनःनिर्माणमन्त्री रामचन्द्र पौडेलले पढेर सुनाएका थिए । संविधानसभामा संविधान संशोधनको प्रस्ताव निर्णयार्थ प्रस्तुत गर्न लाग्दा मधेशी सभासदहरुले रोष्टम घेरेका थिए । मधेशी जनअधिकार फोरम, तमलोपा, सदभावना पार्टीलगायतले विगतमा मधेशको मुद्या सम्बोधन गर्न भएको सहमति कार्यान्वयनका लागि संविधान संशोधनको प्रस्ताव नआएसम्म संविधान संशोधन हुन नदिने भन्दै रोष्टम घेरेका हुन् । बैठक केही समयका लागि स्थगित भएको छ ।

Birgha, Syangja District, Central Nepal ,Opened in 1994. Sustaining Project: Telephone service

Birgha is a small farming village in western Nepal, a five-hour walk from the town of Tansen. The village is primarily composed of Brahmins, but has large populations of Magars, Sarkis, and Kamis. Although almost all of the villagers are farmers, Birgha also boasts a large number of people who have become politicians and government officials in Kathmandu. In fact, the original patron of the library, Shankar Raj Panday, was a member of Parliament in Kathmandu.

Within easy walking distance from the library are three elementary schools, a pre-primary school, and a secondary school. Education has always been a primary focus in Birgha. Shortly before the library was built, three students at Tribhuvan University actually used their scholarship money to build the pre-primary school and hire a teacher from the city of Pokhara.

Matribhumi Library was one of three pilot libraries built in the initial phase of READ’s development. The building site was donated by the patron, Shankar Raj Panday, and was his former home. Instead of constructing a new building, READ simply renovated the house, adding a new roof, building bookshelves, tables and benches, and reconfiguring the rooms. Its operations are supported by fees from operating a telephone service.